Świadomość własnych i cudzych emocji oraz umiejętność ich wyrażania i odczytywania

Cele: umiejętność identyfikowania i nazywania przeżywanych emocji; umiejętność rozróżniania zbliżonych do siebie emocji, takich jak np. zazdrość i zawiść; świadomość znaczenia czytelności przekazu własnych emocji dla innych; uważność na emocje innych osób oraz ich przejawy werbalne i niewerbalne; świadomość faktu, że ludzie w różny sposób przekazują podobne emocje.

Uczestnicy zajęć: (wiek, wielkość grupy): uczniowie gimnazjów (13–16 lat), grupa 10–15 osób

Miejsce zajęć: szkoła, świetlica socjoterapeutyczna, centrum zajęć pozaszkolnych

Czas trwania zajęć: 60 minut

Zastosowane rodzaje arteterapii: plastykoterapia, filmoterapia z elementami bajkoterapii

Środki dydaktyczne: maskotka, arkusze papieru do rysowania (format A4), kredki, film rysunkowy Jak wytresować smoka 2 (reżyser i autor scenariusza: Dean De Blois, wytwórnia Dream Works, prod. 2014), ilustracje przedstawiające „szalonego dyrygenta”, nagrania muzyczne: C. Saint-Saëns – Łabędź z Karnawału zwierząt, W. Kilar – Polonez z filmu Pan Tadeusz, G. Rossini – Duet kotów (Duetto buffo di due Gatti), F. Chopin – Preludium e moll op. 28 nr 4, H. Wars – Śpij kochanie z filmu Paweł i Gaweł

Przebieg zajęć (opis ćwiczeń):

– Ćwiczenie wprowadzające: „Maskotka pełna emocji”. Uczestnicy stoją lub siedzą w kole i rzucają do siebie maskotką. Osoba, która rzuca, wybiera emocję, mówiąc głośno np. „agresywny jak…” Osoba, do której maskotka trafi, kończy zdanie (np. „agresywny jak przestępca przyłapany na gorącym uczynku”) i za chwilę, rzucając maskotkę do kolejnej osoby, proponuje inną emocję, np. „przerażony jak…”
– „Emocje na papierze”. Każdy z uczestników rysuje obrazek przedstawiający jedną, dowolnie wybraną przez niego emocję (dla ułatwienia można wcześniej przedstawić listę najczęstszych emocji, gdyż uczestnicy mogą
mieć problem ze stwierdzeniem, co jest emocją, a co nie). Obrazek może być wykonany w dowolnej technice, dowolny też jest sposób przedstawienia emocji: może to być scena, w której dana emocja się ujawnia, może
być abstrakcja. Nie należy ujawniać nikomu tematu swojego rysunku.
Po zakończeniu pracy prowadzący zbiera kartki z rysunkami i losowo rozdaje, tak, by każdemu przypadł nieznany mu rysunek. Uczestnicy zgadują, jaka emocja znajduje się na kartce, którą otrzymali. Po skonfrontowaniu trafności odczytu z autorem podpisują rysunek, dodając przymiotnik, który najtrafniej dookreśla daną emocję, np. „zazdrość”
– „bezgraniczna zazdrość”.
– „Jak wytresować smoka”. Prowadzący przedstawia uczestnikom listę emocji.
Po obejrzeniu fragmentów filmu Jak wytresować smoka 2 uczestnicy podają rodzaj emocji, jakie budzi w nich film. Jeśli któryś z podanych przez nich rodzajów nie występuje na liście emocji z początku zajęć, powinni swój wybór uzasadnić.
– „Szalony dyrygent”. Prowadzący przedstawia uczestnikom cztery ujęcia (ilustracje) „szalonego dyrygenta” oraz pięć fragmentów utworów muzycznych. Zadaniem uczestników jest przyporządkowanie fragmentów muzycznych do ilustracji (uwaga: do jednej z ilustracji pasują dwa fragmenty muzyczne).

Rysunek 1

Rysunek 2

Rysunek 3

Rysunek 4

– „Rozmowa na zakończenie”. Podczas rozmowy podsumowującej należy zwrócić uwagę na znaczenie emocji w życiu człowieka. Warto podkreślić, że poprzez niewłaściwe komunikowanie emocji może dojść do wielu nieporozumień, a zatem warto dbać o jasne i jednoznaczne komunikaty, w których znaczącą rolę odgrywają mimika i gestykulacja.
Konteksty pedagogiczne i artystyczne: Aby ułatwić uczestnikom wykonanie ćwiczeń, proponowanych w tym konspekcie, można udostępnić im listę emocji. Często bowiem nie do końca zdajemy sobie sprawę, czym są emocje i błędnie uznajemy za nie np. zmęczenie. Listę emocji można zaczerpnąć np. z przedstawionego poniżej koła emocji Roberta Plutchika. Koło emocji zostało opracowane w latach 1960–1980 i zakłada istnienie ośmiu podstawowych emocji (znajdujących się w środku koła) oraz emocji pochodnych, będących kombinacją pierwotnych. Emocje, które na diagramie ukazano jako sąsiadujące, mogą być odczuwane jednocześnie i łączyć się w nowe, zwane diadami. Emocje przeciwstawne natomiast nie mogą być ze sobą łączone, gdyż między nimi istnieje konflikt.

źródło: A. Pikała, M. Sasin, Arteterapia Scenariusze zajęć…, 2016