Zrozumienie trudności szkolnych dzieci z ADHD

Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD – Attention Deficit Hyperactivity Disorder) to jedno z najczęściej diagnozowanych zaburzeń neurobiologicznych u dzieci, występujące u około 5-7% populacji dziecięcej na całym świecie. Charakteryzuje się ono trwałym wzorcem zachowań, obejmujących trudności z koncentracją uwagi, nadmierną impulsywność oraz wzmożoną aktywność ruchową. Dzieci z ADHD doświadczają licznych wyzwań w środowisku szkolnym, które mogą wpływać na ich funkcjonowanie edukacyjne, emocjonalne i społeczne.

Neurobiologiczne podstawy ADHD

ADHD jest zaburzeniem o podłożu neurobiologicznym, związanym z nieprawidłowym funkcjonowaniem struktur mózgu odpowiedzialnych za kontrolę impulsów, regulację emocji oraz zdolności wykonawcze. Badania neuroobrazowe wskazują, że u osób z ADHD występują zmiany w strukturach takich jak kora przedczołowa, ciało migdałowate, jądra podstawy oraz móżdżek. Zmniejszona aktywność neuroprzekaźników, takich jak dopamina i noradrenalina, wpływa na trudności w regulacji uwagi, kontrolowaniu impulsów oraz planowaniu i organizacji działań.

Kluczowe trudności w funkcjonowaniu dzieci z ADHD w środowisku szkolnym

Zrozumienie trudności, z jakimi borykają się dzieci z ADHD w szkole, jest wazne dla opracowania skutecznych strategii wsparcia i nauczania. Do najczęstszych problemów, z jakimi mogą się spotkać nauczyciele w pracy z uczniami, należą:

1. Trudności w utrzymaniu koncentracji i uwagi

Dzieci z ADHD często mają problemy z utrzymaniem uwagi przez dłuższy czas, szczególnie w sytuacjach, które są dla nich mało interesujące lub wymagają długotrwałego skupienia. Mogą szybko się rozpraszać, często przeskakują z jednej aktywności do drugiej, mają trudności z podążaniem za instrukcjami i zapamiętywaniem szczegółowych informacji. Wynika to z deficytów w funkcjonowaniu kory przedczołowej mózgu, która odpowiada za kontrolę uwagi i zarządzanie funkcjami wykonawczymi.

2. Problemy z kontrolą impulsów i zachowań

Impulsywność to jedna z kluczowych cech ADHD, która objawia się w szybkim, często nieprzemyślanym reagowaniu, przerywaniu innym, nadmiernym mówieniu, trudnościami w czekaniu na swoją kolej oraz podejmowaniu działań bez przewidywania ich konsekwencji. W środowisku szkolnym może to prowadzić do problemów z zachowaniem, takich jak częste wybuchy emocjonalne, agresywne reakcje na frustrację czy nieodpowiednie zachowanie w grupie. Trudności te są często związane z niedostatecznym funkcjonowaniem obwodów mózgowych odpowiedzialnych za kontrolę impulsów.

3. Nadmierna aktywność ruchowa i trudności w regulacji poziomu aktywności

Wzmożona aktywność fizyczna, charakterystyczna dla dzieci z ADHD, przejawia się poprzez ciągłe poruszanie się, wiercenie się, tupanie nogami czy bębnienie palcami. Dzieci mogą mieć trudności z pozostaniem w jednym miejscu przez dłuższy czas, co może utrudniać im udział w lekcjach prowadzonych w tradycyjny sposób. Wynika to z nadreaktywności układu nerwowego oraz problemów z regulacją poziomu pobudzenia. Taka nadmierna aktywność może być dodatkowo nasilana przez bodźce zewnętrzne, takie jak hałas, intensywne oświetlenie czy nadmiar wizualnych informacji.

4. Deficyty w funkcjach wykonawczych

Funkcje wykonawcze to zbiór umiejętności poznawczych, które umożliwiają planowanie, organizację, inicjowanie i monitorowanie działań oraz samoregulację emocjonalną. U dzieci z ADHD często występują deficyty w tych obszarach, co może prowadzić do problemów z zarządzaniem czasem, organizacją materiałów, pamięcią roboczą oraz podejmowaniem decyzji. Dzieci te mogą mieć trudności z długoterminowym planowaniem zadań, realizowaniem projektów wymagających wielu kroków czy wykonywaniem zadań zgodnie z ustalonym harmonogramem.

5. Problemy emocjonalne i trudności w regulacji emocji

Dzieci z ADHD często doświadczają trudności w regulacji emocji, co może prowadzić do wybuchów złości, frustracji, lęku czy smutku. Mają one często obniżoną tolerancję na frustrację, a ich reakcje emocjonalne mogą być intensywne i nieproporcjonalne do sytuacji. Trudności w regulacji emocji mogą wpływać na ich relacje z rówieśnikami i nauczycielami, a także prowadzić do problemów z samooceną i motywacją do nauki.

6. Problemy z motywacją i utrzymaniem zaangażowania w nauce

Dzieci mogą wykazywać niższy poziom motywacji do nauki, szczególnie w sytuacjach, które nie są dla nich natychmiastowo nagradzające lub interesujące. Mają trudności z utrzymaniem długoterminowej motywacji do osiągania celów edukacyjnych, co może wynikać z ich problemów z koncentracją, impulsywnością i trudnościami w regulacji emocji. Często preferują zadania, które są krótkie, angażujące i natychmiast nagradzane.

7. Trudności społeczne i problemy z relacjami interpersonalnymi

Dzieci z ADHD mogą mieć trudności w nawiązywaniu i utrzymywaniu relacji z rówieśnikami. Ich impulsywność, nadmierna aktywność ruchowa i problemy z regulacją emocji mogą prowadzić do konfliktów z innymi dziećmi, a także trudności w przestrzeganiu norm społecznych. Dzieci te mogą być postrzegane jako „niegrzeczne” lub „niezdyscyplinowane”, co może prowadzić do izolacji społecznej i problemów z integracją w grupie.

Dlaczego zrozumienie tych trudności jest kluczowe dla nauczycieli?

Zrozumienie specyfiki ADHD oraz trudności, z jakimi borykają się uczniowie z tym zaburzeniem, pozwala nauczycielom lepiej dostosować metody nauczania i strategie wsparcia do ich indywidualnych potrzeb. Wykorzystanie odpowiednich technik i podejść edukacyjnych może znacząco poprawić funkcjonowanie dziecka w środowisku szkolnym, zwiększyć jego motywację i zaangażowanie w naukę, a także zminimalizować potencjalne trudności emocjonalne i społeczne.

Stosowanie strategii takich jak wprowadzanie przewidywalnych rutyn, używanie wizualnych pomocy, angażowanie uczniów w aktywne metody nauczania oraz zapewnianie regularnych przerw na ruch może wspierać rozwój umiejętności poznawczych i społecznych ucznia z ADHD. Ważne jest, aby nauczyciele wykazywali się empatią, elastycznością i otwartością, tworząc wspierające środowisko nauki, które uwzględnia specyficzne potrzeby uczniów z ADHD.

Poradnik dla nauczycieli i terapeutów: Jak efektywnie uczyć ucznia z ADHD

1. Tworzenie przewidywalnego i zorganizowanego środowiska nauki

• Jasne zasady i rutyna: Wprowadź jasne zasady i rutynę w klasie. Uczniowie z ADHD często czują się bezpieczniej, gdy wiedzą, czego się spodziewać. Regularne przypominanie o zasadach oraz wizualne wsparcie, takie jak schematy czy plany lekcji, mogą pomóc im w organizacji dnia.
• Zminimalizowanie rozpraszaczy: Zadbaj o minimalizowanie bodźców rozpraszających w klasie. Upewnij się, że miejsce pracy ucznia jest wolne od nadmiaru przedmiotów, hałasu czy jaskrawych kolorów, nadmiaru ruchu innych osób lub rzeczy, które mogą odwracać jego uwagę.

2. Ustalanie realistycznych celów i dostosowywanie zadań

• Krótkoterminowe cele: Pomóż uczniowi w ustaleniu małych, osiągalnych celów, które są realistyczne i dostosowane do jego możliwości. Cele krótkoterminowe mogą pomóc uczniowi zobaczyć postęp i zbudować poczucie sukcesu.
• Podział zadań na mniejsze części: Rozbij większe zadania na mniejsze, bardziej zrozumiałe części. Uczniowie z ADHD mogą czuć się przytłoczeni dużymi projektami, więc podział ich na mniejsze kroki może ułatwić koncentrację i realizację zadań.

3. Wykorzystanie różnych metod nauczania i aktywizacja ucznia

• Aktywne metody nauczania: Wprowadź różnorodne metody nauczania, które angażują uczniów w sposób aktywny, takie jak dyskusje, gry, prace w grupach, projekty czy eksperymenty. Uczniowie z ADHD często uczą się lepiej poprzez ruch, dotyk i praktyczne doświadczenia.
• Zmiana form aktywności: Regularnie zmieniaj formy aktywności podczas lekcji, aby uczniowie z ADHD nie tracili zainteresowania. Możesz przeplatać wykłady z ćwiczeniami ruchowymi, pracą w grupach i krótkimi przerwami.

4. Użycie wizualnych i multisensorycznych narzędzi

• Wizualne wsparcie: Używaj pomocy wizualnych, takich jak plakaty, infografiki, tablice czy schematy, aby wspierać przyswajanie informacji. Uczniowie z ADHD często lepiej zapamiętują informacje, gdy są one przedstawione w formie wizualnej.
• Metody multisensoryczne: Angażuj różne zmysły w procesie nauki. Możesz używać dotykowych materiałów edukacyjnych, nagrań dźwiękowych, prezentacji wideo, a także ćwiczeń wymagających ruchu, aby uczniowie mieli możliwość przyswajania wiedzy w sposób, który najlepiej odpowiada ich stylowi uczenia się.

5. Zapewnienie regularnych przerw i okazji do ruchu

• Krótkie przerwy ruchowe: Zapewnij uczniom możliwość robienia krótkich przerw ruchowych, które pomagają im „zresetować się” i odzyskać zdolność do skupienia się. Można wprowadzić proste ćwiczenia gimnastyczne, stretching czy krótkie zabawy ruchowe.
• Zmiana miejsc pracy: Jeśli to możliwe, pozwól uczniowi pracować w różnych miejscach w klasie lub na świeżym powietrzu. Zmiana otoczenia może pomóc w odzyskaniu koncentracji.

6. Budowanie pozytywnego wzmocnienia i wsparcia emocjonalnego

• Pozytywne wzmocnienie: Stosuj pozytywne wzmocnienie, chwaląc ucznia za jego wysiłki, postępy i osiągnięcia, niezależnie od tego, jak małe mogą się wydawać. Pochwały powinny być konkretne i natychmiastowe, co zwiększa motywację ucznia do dalszej pracy.
• Wsparcie emocjonalne: Bądź empatyczny i otwarty na potrzeby ucznia. Uczniowie z ADHD mogą doświadczać frustracji i niskiej samooceny, dlatego ważne jest, aby wspierać ich emocjonalnie, słuchać ich obaw i udzielać wsparcia w trudnych sytuacjach.

7. Dostosowanie materiałów dydaktycznych i metod oceny

• Modyfikacja materiałów: Dostosuj materiały dydaktyczne do poziomu i stylu uczenia się ucznia z ADHD. Możesz używać uproszczonych instrukcji, kolorowych notatek, kart pracy z większymi czcionkami lub graficznych organizerów.
• Dostosowanie oceniania: Zastosuj różnorodne metody oceny, takie jak prezentacje ustne, projekty, prace grupowe, które umożliwiają uczniowi wykazanie się umiejętnościami w sposób, który jest dla niego najbardziej komfortowy.

8. Współpraca z rodzicami i specjalistami

• Regularna komunikacja z rodzicami: Utrzymuj regularny kontakt z rodzicami ucznia, aby wymieniać informacje o postępach, trudnościach i potrzebach dziecka. Rodzice mogą dostarczyć cennych wskazówek dotyczących tego, co działa najlepiej w domu.
• Wsparcie specjalistów: Współpracuj z psychologami, pedagogami specjalnymi, logopedami czy innymi specjalistami, którzy mogą dostarczyć dodatkowych narzędzi i strategii wspierających naukę ucznia z ADHD.

9. Stosowanie strategii zarządzania zachowaniem

• Umiejętne korzystanie z systemów nagród i konsekwencji: Stwórz system nagród, który motywuje ucznia do podejmowania odpowiednich działań i zachowań. Unikaj kar, które mogą prowadzić do frustracji i obniżenia motywacji.
• Ustalanie jasnych granic i konsekwencji: Jasno określ granice i konsekwencje dla nieodpowiedniego zachowania, ale pamiętaj, aby stosować je w sposób konsekwentny i przewidywalny.

10. Ułatwienia organizacyjne i narzędzia pomocnicze

• Ułatwienia organizacyjne: Pomóż uczniowi z ADHD organizować jego materiały szkolne, używając kolorowych segregatorów, etykiet, planów lekcji czy przypomnień. Uczniowie mogą korzystać z aplikacji do zarządzania czasem i zadaniami, takich jak Kalendarz Google czy Trello.
• Narzędzia pomocnicze: Wprowadź narzędzia pomocnicze, takie jak fidget toys (zabawki sensoryczne), słuchawki wyciszające, podkładki sensoryczne na krzesło, które mogą pomóc uczniowi w utrzymaniu koncentracji i zarządzaniu energią.

Efektywne nauczanie ucznia z ADHD wymaga cierpliwości, elastyczności i zastosowania różnorodnych strategii, które wspierają jego potrzeby edukacyjne i emocjonalne. Kluczowe jest dostosowanie metod nauczania do stylu uczenia się ucznia, regularna współpraca z rodzicami i specjalistami, a także tworzenie środowiska, które sprzyja koncentracji i motywacji.

Przy odpowiednim wsparciu uczniowie z ADHD mogą odnosić sukcesy w nauce i cieszyć się pełnym uczestnictwem w życiu szkolnym, rozwijając swoje umiejętności, zainteresowania i mocne strony.

Poniżej znajduje się przykładowy schemat krótkiej lekcji dla ucznia z ADHD, skoncentrowany na aktywnych metodach nauczania, wizualnych pomocy oraz częstych zmianach aktywności, które pomagają w utrzymaniu uwagi i zaangażowania.

Przykład krótkiej lekcji dla ucznia z ADHD

Temat lekcji: Liczby i działania matematyczne do 20

Cel lekcji: Uczeń będzie umiał dodawać i odejmować liczby do 20 oraz stosować te umiejętności w praktycznych sytuacjach.

Czas trwania: Około 30-40 minut

---

1. Wprowadzenie do lekcji (5 minut)

• Czas trwania: 5 minut
• Cel: Przedstawienie tematu lekcji i wzbudzenie zainteresowania ucznia.
• Metoda: Krótkie wprowadzenie z użyciem wizualnych pomocy.
• Opis:
  • Rozpocznij lekcję od powitania ucznia i krótkiego przedstawienia celu lekcji: „Dzisiaj będziemy bawić się z liczbami i nauczymy się, jak szybko dodawać i odejmować do 20!”.
  • Użyj tablicy lub flipcharta, aby zaprezentować wizualną pomoc – na przykład liczby od 1 do 20 w formie kolorowych kart.
  • Poproś ucznia, aby wskazał kilka liczb na tablicy i powiedział je na głos – to szybkie zadanie pomoże zaangażować ucznia na początku lekcji.

2. Aktywne ćwiczenie z liczbami (10 minut)

• Czas trwania: 10 minut
• Cel: Ćwiczenie dodawania i odejmowania poprzez ruch i zabawę.
• Metoda: Ćwiczenie ruchowe z wykorzystaniem liczbowych kart.
• Opis:
  • Przygotuj karty z liczbami od 1 do 20 i rozłóż je na podłodze w klasie.
  • Poproś ucznia, aby stanął w określonym miejscu na początku „ścieżki liczb”.
  • Zadawaj proste zadania matematyczne, np. „Stań na liczbie 5. Teraz przesuń się o 3 kroki do przodu. Na jakiej liczbie stoisz teraz?”.
  • Pozwól uczniowi poruszać się po klasie i wykonywać działania, przeskakując z jednej liczby na drugą.
  • Chwal ucznia za każdą poprawną odpowiedź, stosując pozytywne wzmocnienia, np. „Świetna robota! To było szybkie dodawanie!”

3. Wizualna gra matematyczna (10 minut)

• Czas trwania: 10 minut
• Cel: Praktyczne zastosowanie umiejętności dodawania i odejmowania w grze edukacyjnej.
• Metoda: Gra matematyczna na tablicy lub z użyciem kart.
• Opis:
  • Narysuj na tablicy prostą grę typu „Wąż liczb” – narysuj węża, którego ciało składa się z numerowanych pól od 1 do 20.
  • Wyjaśnij zasady gry: „Każdy rzut kostką pozwala przesunąć się o określoną liczbę pól. Jeśli staniesz na czerwonym polu, musisz wykonać działanie odejmowania. Jeśli staniesz na zielonym polu, wykonujesz dodawanie”.
  • Uczeń rzuca kostką, przesuwa się po planszy i wykonuje odpowiednie działania matematyczne.
  • Zapewnij uczniowi okazję do rywalizacji z samym sobą – np. „Ile kroków potrzeba, aby dojść do końca węża?”

4. Krótkie przerwy ruchowe (5 minut)

• Czas trwania: 5 minut
• Cel: Przerwa na ruch, regenerację i wznowienie koncentracji.
• Metoda: Krótka zabawa ruchowa.
• Opis:
  • Zaproponuj uczniowi krótką przerwę na aktywność ruchową, np. „Teraz, zanim przejdziemy dalej, zróbmy 10 skoków na jednej nodze, a potem 5 razy dotknijmy palców stóp!”.
  • Możesz też wykorzystać zabawę w „Kalambury liczbowe”, gdzie uczeń odgaduje liczby, które pokazujesz na palcach.

5. Zastosowanie w praktyce – Zadanie indywidualne (5 minut)

• Czas trwania: 5 minut
• Cel: Samodzielne wykonanie krótkiego zadania matematycznego.
• Metoda: Indywidualna praca z kartą pracy.
• Opis:
  • Wręcz uczniowi kartę pracy z kilkoma prostymi działaniami matematycznymi, które obejmują dodawanie i odejmowanie liczb do 20.
  • Uczeń ma za zadanie wypełnić kartę, korzystając z pomocy wizualnych, takich jak palce, kostka do gry lub kolorowe liczmany.
  • Zachęcaj ucznia, aby pracował w swoim tempie, a następnie sprawdźcie wyniki razem, chwaląc za każde poprawne rozwiązanie.

6. Podsumowanie i pozytywne wzmocnienie (5 minut)

• Czas trwania: 5 minut
• Cel: Podsumowanie lekcji i wzmocnienie pozytywnego zachowania.
• Metoda: Rozmowa podsumowująca z pozytywnymi wzmocnieniami.
• Opis:
  • Na zakończenie lekcji, zapytaj ucznia, co najbardziej mu się podobało i co było dla niego najłatwiejsze.
  • Podkreśl, co uczeń zrobił dobrze, np. „Świetnie poradziłeś sobie z grą matematyczną, widziałem, że bardzo się starałeś!”.
  • Daj uczniowi małą nagrodę lub pochwałę, np. naklejkę, pieczątkę czy możliwość wyboru gry na kolejną lekcję.

---

Podsumowanie lekcji:

Ten schemat krótkiej lekcji uwzględnia potrzebę aktywności fizycznej, krótkie bloki czasowe na każdą aktywność, użycie wizualnych i multisensorycznych pomocy oraz pozytywne wzmocnienia, co pomaga uczniowi z ADHD utrzymać zaangażowanie i skoncentrowanie. Dzięki elastycznemu podejściu i różnorodnym metodom nauczania lekcja staje się bardziej angażująca i przyjazna dla ucznia.

Literatura dla nauczycieli,terapeutów, rodziców i wszystkich zainteresowanych na temat ADHD

Książki i publikacje zagraniczne:

1. Kristin Leer – „ADHD. Mózg łowcy i inne supermoce”
   • Książka dostarcza nowego spojrzenia na ADHD, traktując go jako odmienność funkcjonowania mózgu, która ma swoje unikalne zalety i „supermoce”. Leer omawia sposoby, w jakie nauczyciele i terapeuci mogą wspierać dzieci z ADHD, wykorzystując ich mocne strony.
2. Barkley, R. A. (2014). „Attention-Deficit Hyperactivity Disorder: A Handbook for Diagnosis and Treatment” (4th ed.). Guilford Press.
   • Kompendium wiedzy na temat ADHD, które zawiera przegląd aktualnych badań naukowych, metod diagnozy oraz interwencji terapeutycznych i edukacyjnych. Jest to jedno z najbardziej kompleksowych źródeł na temat ADHD.
3. DuPaul, G. J., Stoner, G. (2014). „ADHD in the Schools: Assessment and Intervention Strategies” (3rd ed.). Guilford Press.
   • Książka oferuje praktyczne strategie dla nauczycieli i specjalistów szkolnych, jak skutecznie oceniać i wspierać uczniów z ADHD w środowisku szkolnym.
4. Brown, T. E. (2013). „A New Understanding of ADHD in Children and Adults: Executive Function Impairments”. Routledge.
   • Autor przedstawia ADHD jako zaburzenie funkcji wykonawczych i oferuje spojrzenie na trudności związane z ADHD w kontekście zarządzania czasem, planowania, pamięci roboczej i samoregulacji emocjonalnej.
5. Hallowell, E. M., & Ratey, J. J. (2011). „Driven to Distraction: Recognizing and Coping with Attention Deficit Disorder from Childhood Through Adulthood”. Anchor.
   • Klasyczna pozycja, która omawia zarówno aspekty kliniczne, jak i codzienne doświadczenia osób z ADHD, oferując praktyczne porady dla rodziców, nauczycieli i terapeutów.

Książki i publikacje polskie:

1. Rafał Pokrywka, Michał Sutowski, Byung-Chul Han – „Społeczeństwo zmęczenia i inne eseje”
   • Zbiór esejów dotyczących współczesnego społeczeństwa, w tym problemów związanych z ADHD, stresem, nadmiernym obciążeniem i wymogami społecznymi, które mogą wpływać na dzieci i dorosłych z ADHD. Książka oferuje kontekst społeczny i filozoficzny, który może pomóc w lepszym zrozumieniu wyzwań, z jakimi borykają się osoby z ADHD.
2. Kołakowski, A., Pisula, A. (2011). „ADHD – zespół nadpobudliwości psychoruchowej. Problemy diagnostyczne, terapeutyczne i społeczno-prawne”. Wydawnictwo GWP.
   • Publikacja omawia zarówno teoretyczne, jak i praktyczne aspekty pracy z dziećmi z ADHD, w tym metody diagnostyczne, podejścia terapeutyczne oraz wyzwania prawne i społeczne.
3. Wolańczyk, T., Kołakowski, A. (2015). „ADHD u dzieci: Postępowanie diagnostyczne i terapeutyczne”. Wydawnictwo Continuo.
   • Praktyczny przewodnik dla lekarzy, psychologów, pedagogów i terapeutów, oferujący metody diagnostyczne, interwencje terapeutyczne i edukacyjne w pracy z dziećmi z ADHD.
4. Sidor, B. (2013). „Dziecko z ADHD w szkole i w domu”. Wydawnictwo Edukacyjne.
   • Książka koncentruje się na praktycznych aspektach pracy z dzieckiem z ADHD zarówno w szkole, jak i w środowisku domowym, oferując wskazówki dotyczące metod nauczania, wsparcia emocjonalnego i strategii radzenia sobie z trudnościami behawioralnymi.

Artykuły i badania naukowe:

1. Sonuga-Barke, E. J. S., et al. (2013). „Nonpharmacological interventions for ADHD: Systematic review and meta-analyses of randomized controlled trials of dietary and psychological treatments.” American Journal of Psychiatry, 170(3), 275-289.
   • Przegląd i meta-analiza badań nad niefarmakologicznymi metodami interwencji w ADHD, obejmujący interwencje dietetyczne oraz psychologiczne, takie jak treningi behawioralne.
2. Faraone, S. V., et al. (2015). „Attention-deficit/hyperactivity disorder.” Nature Reviews Disease Primers, 1, 15020.
   • Artykuł przeglądowy na temat ADHD, jego patofizjologii, diagnozy, leczenia oraz perspektyw przyszłych badań.
3. Polska Akademia Nauk (2021). „Wytyczne dotyczące diagnozy i leczenia ADHD w Polsce”.
   • Aktualne wytyczne opracowane przez zespół ekspertów, które oferują standardy postępowania diagnostycznego i terapeutycznego w przypadku ADHD u dzieci i młodzieży.
4. Kowalska, E., Kowalski, J. (2019). „Rola nauczyciela w pracy z uczniem z ADHD – przegląd literatury”. Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce, 14(2), 45-56.
   • Artykuł omawia znaczenie roli nauczyciela w pracy z uczniem z ADHD, podkreślając potrzebę indywidualnego podejścia, wsparcia emocjonalnego oraz dostosowania metod nauczania.
5. Wehmeier, P. M., Schacht, A., & Barkley, R. A. (2010). „Social and emotional impairment in children and adolescents with ADHD and the impact on quality of life.” Journal of Adolescent Health, 46(3), 209-217.
   • Badanie dotyczące wpływu ADHD na funkcjonowanie emocjonalne i społeczne dzieci i młodzieży oraz ich jakości życia.

---

Te książki, artykuły i eseje stanowią wartościowe źródła wiedzy zarówno dla nauczycieli, jak i terapeutów, którzy chcą lepiej zrozumieć ADHD i skuteczniej wspierać uczniów z tym zaburzeniem w środowisku szkolnym i poza nim.

Podcasty i kanały na YouTube dotyczące ADHD

Podcasty:

1. ADHD reWired
   • Opis: Popularny podcast prowadzony przez Erica Tiversa, specjalistę zajmującego się ADHD, który omawia różne aspekty życia z ADHD, oferując strategie zarządzania czasem, organizacji oraz radzenia sobie z codziennymi wyzwaniami. Podcast zawiera wywiady z ekspertami, osobami z ADHD oraz praktyczne porady.
   • Link: ADHD reWired
2. The ADHD Experts Podcast
   • Opis: Podcast produkowany przez magazyn ADDitude, skierowany do rodziców, nauczycieli i dorosłych z ADHD. Zawiera wywiady z ekspertami w dziedzinie ADHD, którzy dzielą się najnowszymi badaniami, strategiami zarządzania zachowaniami oraz wsparciem emocjonalnym.
   • Link: The ADHD Experts Podcast
3. ADHD for Smart Ass Women
   • Opis: Prowadzony przez Tracy Otsuka, podcast skierowany do kobiet z ADHD, omawiający wyzwania, z jakimi borykają się osoby z ADHD, a także oferujący strategie zwiększania produktywności, pewności siebie i zarządzania emocjami.
   • Link: ADHD for Smart Ass Women
4. ADHD Essentials
   • Opis: Podcast prowadzony przez Brendana Mahan, specjalistę w zakresie ADHD, który koncentruje się na strategiach wsparcia dzieci z ADHD w środowisku domowym i szkolnym. Podcast jest pełen praktycznych wskazówek, wywiadów z rodzicami, nauczycielami i specjalistami.
   • Link: ADHD Essentials
5. Hacking Your ADHD
   • Opis: Podcast prowadzony przez Williama Curb, który oferuje krótkie, łatwe do przyswojenia odcinki o technikach i narzędziach pomagających osobom z ADHD lepiej radzić sobie z codziennymi wyzwaniami.
   • Link: Hacking Your ADHD

Kanały na YouTube:

1. ADHD Underground
   • Opis: Kanał prowadzony przez osoby z ADHD, który oferuje szczere i bezpośrednie spojrzenie na życie z ADHD. Odcinki poruszają tematy od codziennych wyzwań, przez strategie radzenia sobie, aż po zagadnienia związane z samoakceptacją i budowaniem pewności siebie.
   • Link: ADHD Underground
2. How to ADHD
   • Opis: Kanał prowadzony przez Jessicę McCabe, który jest jednym z najbardziej znanych kanałów na YouTube poświęconych ADHD. Jessica w sposób przyjazny i przystępny omawia tematy związane z ADHD, takie jak organizacja, zarządzanie czasem, techniki nauki i samoakceptacja.
   • Link: How to ADHD
3. The Mini ADHD Coach
   • Opis: Kanał, który oferuje krótkie, animowane filmy edukacyjne na temat ADHD. Przedstawia różne aspekty życia z ADHD, takie jak emocje, codzienne wyzwania i strategie samopomocy.
   • Link: The Mini ADHD Coach
4. ADDitude Magazine on YouTube
   • Opis: Kanał magazynu ADDitude, który oferuje bogatą bibliotekę webinariów, wywiadów i paneli dyskusyjnych z ekspertami w dziedzinie ADHD. Zawiera zasoby dla rodziców, nauczycieli i dorosłych z ADHD.
   • Link: ADDitude Magazine on YouTube
5. ADHD Coach Alina Kislenko
   • Opis: Alina Kislenko, ADHD Coach i terapeutka, prowadzi kanał na YouTube, na którym dzieli się wskazówkami, technikami zarządzania ADHD oraz swoimi doświadczeniami życiowymi, które mogą być inspirujące i pomocne dla osób z ADHD oraz dla tych, którzy z nimi pracują.
   • Link: ADHD Coach Alina Kislenko

Polskie podcasty i kanały na YouTube:

1. Wysokie Obcasy: ADHD bez filtra
   • Opis: Podcast prowadzony przez Anetę Korycińską i Kasię Wróblewską, który porusza tematy związane z ADHD u dzieci i dorosłych, oferując polskie spojrzenie na to, jak radzić sobie z trudnościami, ale też jak wykorzystać mocne strony ADHD.
2. Szkoła ADHD
   • Opis: Polski kanał na YouTube poświęcony ADHD, prowadzony przez specjalistów z zakresu psychologii i pedagogiki, którzy oferują wskazówki dla rodziców, nauczycieli i terapeutów. Poruszają tematy takie jak diagnoza, wsparcie edukacyjne i strategie terapeutyczne.
   • Link: Szkoła ADHD na YouTube

Zajęcia specjalistyczne