Poznaj tradycje i legendy Barbórki oraz tajemnice pracy górników! Scenariusz zajęć dla przedszkolaków, który przybliża dzieciom historię św. Barbary, symbole, strój górnika i tradycje związane z górnictwem. Idealny pomysł na zajęcia edukacyjne!

Grupa docelowa: Przedszkolaki (typowe i z trudnościami edukacyjnymi)
Czas trwania: 45–60 minut
Cel główny: Przybliżenie dzieciom tematyki Barbórki, tradycji, symboli i legend związanych z pracą górników oraz świętą Barbarą.
Cele szczegółowe:

• Poznanie pracy górnika, jego stroju i tradycji związanych z Barbórką.
• Rozwijanie zdolności poznawczych poprzez legendę o św. Barbarze.
• Wspieranie umiejętności manualnych i kreatywności podczas zajęć plastycznych.

---

Przebieg zajęć

1. Powitanie i wprowadzenie do tematu (10 minut)

Cel: Zaciekawienie dzieci i wprowadzenie w atmosferę święta Barbórki.

1. Powitanie:
   • Przywitaj dzieci w górniczym stylu, np. słowami: „Szczęść Boże, mali górnicy!” (popularne w środowisku górniczym powitanie).
   • Pokaż dzieciom zdjęcia górników w strojach galowych i obrazki przedstawiające kopalnie.
2. Krótka rozmowa:
   • Wyjaśnij dzieciom, że Barbórka to święto górników obchodzone 4 grudnia.
   • Zapytaj dzieci:
     • „Czy wiecie, kim są górnicy?”
     • „Co górnicy wydobywają spod ziemi?”
     • „Dlaczego ich praca jest ważna?”

Pomoc wizualna:

• Zdjęcia górników w mundurach galowych.
• Piktogramy przedstawiające węgiel, kopalnię, narzędzia górnicze (kilof, lampkę górniczą).

Rozszerzenie rozmowy o Barbórce dla dzieci

1. Wyjaśnienie, czym jest Barbórka:

Powiedz dzieciom:
„Barbórka to bardzo ważne święto, które obchodzimy co roku, 4 grudnia. To dzień, w którym dziękujemy górnikom za ich ciężką i trudną pracę. Górnicy to ludzie, którzy pracują głęboko pod ziemią w miejscach, które nazywamy kopalniami. Wydobywają różne skarby ziemi, takie jak węgiel czy sól, które są nam bardzo potrzebne. Bez pracy górników nie mielibyśmy ciepła w domach zimą, bo węgiel jest używany do ogrzewania, ani soli, którą dodajemy do jedzenia.”

---

2. Pytanie do dzieci: „Czy wiecie, kim są górnicy?”

Jeśli dzieci nie wiedzą, wyjaśnij:
„Górnicy to ludzie, którzy pracują w kopalniach – to takie specjalne miejsca, które mogą być bardzo głęboko pod ziemią. Noszą specjalne ubrania i kaski, żeby byli bezpieczni w swojej pracy. Mają też narzędzia, takie jak kilofy, którymi kopią w ziemi, aby znaleźć węgiel lub inne cenne rzeczy.”

Możesz pokazać ilustrację górnika lub zdjęcie, żeby dzieci lepiej zrozumiały.

---

3. Pytanie do dzieci: „Co górnicy wydobywają spod ziemi?”

Jeśli dzieci nie wiedzą, wyjaśnij:
„Górnicy wydobywają różne rzeczy, które są ukryte głęboko pod ziemią. Najczęściej jest to węgiel – takie czarne bryłki, które są bardzo cenne, bo pomagają ogrzewać nasze domy zimą. Czasem wydobywają też sól, którą dodajemy do jedzenia, albo różne metale, które są używane do budowy samochodów czy mostów.”

Dodatkowe pytania:

• „Czy ktoś z Was widział kiedyś węgiel?” (Jeśli masz bryłkę węgla, pokaż ją dzieciom).
• „Do czego jeszcze może być używany węgiel?”

---

Barbórka – scenariusz barbórkowych zajęć w przedszkolu

4. Pytanie do dzieci: „Dlaczego praca górników jest ważna?”

Powiedz dzieciom:
„Praca górników jest bardzo ważna, bo dzięki niej mamy węgiel, który daje nam ciepło w zimie. Możemy też korzystać z soli, którą dodajemy do jedzenia, żeby było smaczne. Górnicy pracują bardzo ciężko i często w trudnych warunkach – w ciemnościach, pod ziemią, gdzie nie ma świeżego powietrza. Dlatego w Barbórkę dziękujemy im za ich pracę i świętujemy razem z nimi.”

---

5. Dodatkowe elementy rozmowy:

• Podkreśl, że górnicy mają swoje tradycje:
  „Górnicy w Barbórkę noszą specjalne, eleganckie mundury i czapki z piórkiem. Organizują pochody i koncerty, a w kopalniach odbywają się uroczyste msze, podczas których modlą się do świętej Barbary, swojej patronki.”
• Zapytaj dzieci, co im się podoba w pracy górnika:
  „Czy chcielibyście kiedyś zobaczyć kopalnię? Jak myślicie, czy praca górnika jest ciekawa?”

---

Rozmowa w ten sposób będzie zrozumiała i angażująca dla dzieci, a także pomoże im lepiej zrozumieć, dlaczego Barbórka to wyjątkowe święto.

Z czego składa się tradycyjny strój górnika?

Powiedz dzieciom:
„Górnicy mają specjalne ubrania, które nazywamy mundurami górniczymi. Noszą je na wyjątkowe okazje, takie jak Barbórka. Ten strój jest bardzo elegancki i ma wiele ważnych elementów.”

1. Czapka górnicza – czako:

„Czapka górnicza, nazywana czako, to czarna czapka z pięknym, ozdobnym pióropuszem na górze. Kolor piórka mówi o tym, jaką rolę pełni górnik w swojej pracy:

• Czarny pióropusz – to zwykły górnik,
• Zielony – to dyrektor lub osoba zarządzająca kopalnią,
• Biały – to kierownik techniczny.”

Pokaż dzieciom obrazek lub ilustrację czapki, żeby łatwiej było im sobie to wyobrazić.

---

2. Mundur galowy:

„Mundur górniczy jest cały czarny, żeby przypominać o węglu, który górnicy wydobywają spod ziemi. Na mundurze są złote guziki i hafty, które symbolizują ciężką pracę górnika. Na piersi często znajduje się naszywka z symbolami górniczymi – skrzyżowanym kilofem i młotkiem.”

---

3. Odznaczenia i medale:

„Górnicy, którzy przez wiele lat pracowali w kopalni, często dostają specjalne odznaczenia i medale. Przypinają je do swoich mundurów, żeby pokazać, że są dumni ze swojej pracy.”

---

4. Kilof lub lampka górnicza:

„Na uroczystościach górnicy czasem trzymają w rękach symbol swojej pracy, czyli kilof – narzędzie do kopania, albo lampkę górniczą. Lampka pomagała im widzieć w ciemności pod ziemią, bo w kopalni nie ma światła.”

---

Podsumowanie dla dzieci:
„Tradycyjny strój górnika to czarna czapka z pióropuszem, czarny mundur z guzikami i haftami, a do tego odznaczenia i symbole pracy, takie jak kilof lub lampka. Ten strój przypomina nam, jak ważna i trudna jest praca górnika.”

Jeśli to możliwe, pokaż dzieciom zdjęcia lub ilustracje stroju górniczego, a nawet zaproponuj wykonanie czapki górniczej w ramach zajęć plastycznych!

---

2. Opowieść: Legenda o świętej Barbarze (10 minut)

Cel: Przybliżenie dzieciom postaci świętej Barbary w formie prostej opowieści.

1. Legenda o św. Barbarze:
   • Opowiedz dzieciom prostą wersję legendy:
     „Dawno temu żyła młoda dziewczyna imieniem Barbara, która była bardzo odważna i mądra. W trudnych czasach broniła swojej wiary i pomagała ludziom w potrzebie. Po jej śmierci ludzie zaczęli uważać ją za patronkę tych, którzy pracują w niebezpiecznych miejscach, takich jak kopalnie. Dlatego górnicy modlą się do niej, aby byli bezpieczni w pracy.”
2. Dyskusja:
   • Zapytaj dzieci:
     • „Czy podobała Wam się historia o świętej Barbarze?”
     • „Dlaczego górnicy proszą ją o pomoc?”

Legenda o Św. Barbarze – film:

---

Wierzenia górnicze

Przy okazji świętowania Barbórki warto wspomnieć także o wierzeniach górniczych. Tutaj raz jeszcze powraca postać, którą większość z nas pamięta jeszcze z przedszkola. Mowa o Skarbniku lub Skarbku. Wedle podań owe duchy zamieszkują podziemia, strzegąc w nich drogocennych kruszców i skarbów. Podobnych „opiekunów” możemy spotkać w kulturach innych krajów. W Niemczech, w podziemiach królowały koboldy, we Francji gnomy, a w Polsce, przede wszystkim na Śląsku mamy Skarbnika.

Skarbnik

Nasz podziemny duch mógł przyjmować różne postacie – konia, kozy, myszy, pająka, psa oraz oczywiście człowieka. W tej ostatniej postaci często widywano go w mundurze. W dłoni dzierżył laskę sztygarską. Niektóre źródła mówią, że zamiast jednej stopy miał końskie kopyto. Czasem widywano go z fajką. Kiedy zażądał ognia, trzeba było go podać na łopacie lub trzonku kilofa, w przeciwnym razie mógł urwać górnikowi rękę. Czasem Skarbnik pomagał górnikom. Kiedy przybierał postać myszy uciekających w stronę szybu, ostrzegał górników przed niebezpieczeństwem. Podziemny duch był raczej milczącą istotą. Inaczej było w Zagłębiu Dąbrowskim. Tutejszy Skarbnik był bardziej życzliwy dla górników. Często pierwszy ich pozdrawiał, a jeżeli karał, to sprawiedliwie.

Bajka o Skarbniku:

„Szczęść Boże”

Ważną tradycją związaną z górnictwem, którą warto przytoczyć, jest pozdrowienie. Większość mieszkańców zapewne wie, że górnicy raczej nie mówią sobie pod ziemią „dzień dobry”. Częściej używają sformułowania „Szczęść Boże”. (źródło: https://rudaslaska.com.pl/i,barborka—tradycje-symbole-i-legendy-gornicze,100,1542801.html)

3. Zabawy ruchowe i sensoryczne (15 minut)

Cel: Rozwijanie zdolności motorycznych i sensorycznych poprzez zabawę.

1. „W poszukiwaniu węgla”

• Opis: Dzieci wcielają się w górników, którzy poszukują węgla w „kopalni.”
• Materiały: Duże pojemniki wypełnione piaskiem lub ryżem, w którym ukryte są czarne kamyczki lub kulki.
• Przebieg:
  • Dzieci „kopią” w pojemniku rękami i wydobywają ukryte „bryłki węgla.”
  • Każdy znaleziony kawałek węgla wkładają do małego koszyczka.

2. „Transport węgla”

• Opis: Dzieci przenoszą „węgiel” (piłeczki lub kamyczki) z jednego miejsca na drugie przy pomocy małych wagoników (np. pudełek na sznurku).
• Cel: Ćwiczenie koordynacji ruchowej i rozwijanie współpracy.

---

4. Zajęcia plastyczne: Stroje górników i lampki górnicze (15 minut)

Cel: Rozwijanie zdolności manualnych i kreatywności.

1. Tworzenie czapek górniczych:
   • Materiały: Szablony papierowych czapek górniczych, czarny papier, kredki, naklejki, pióra.
   • Przebieg:
     • Dzieci kolorują i ozdabiają czapki, a następnie dodają czarne pióro na górę.
2. Lampka górnicza:
   • Materiały: Rolki po papierze toaletowym, czarny papier, folia aluminiowa, klej.
   • Przebieg:
     • Dzieci owijają rolki czarnym papierem i doklejają kawałek folii aluminiowej jako „szkiełko.”
     • Na zakończenie dzieci ozdabiają lampki według własnego pomysłu.

---

5. Podsumowanie i nagrody (5–10 minut)

Cel: Podsumowanie zdobytej wiedzy i wzmocnienie pozytywne.

1. Quiz:
   • Krótkie pytania podsumowujące:
     • „Jak nazywa się święto górników?”
     • „Kim jest św. Barbara?”
     • „Co górnicy wydobywają spod ziemi?”
2. Nagrody:
   • Wręcz dzieciom dyplomy „Małego Górnika” oraz drobne upominki (np. naklejki, małe zabawki).
3. Pożegnanie:
   • Podziękuj dzieciom za udział w zajęciach.

---

Materiały do przygotowania:

• Zdjęcia i ilustracje przedstawiające górników, kopalnie, węgiel.
• Pojemniki z piaskiem lub ryżem, kamyczki/kulki jako „węgiel.”
• Materiały plastyczne: papier, kredki, klej, folia aluminiowa, pióra.
• Dyplomy „Małego Górnika.”

---

Dostosowanie zajęć do potrzeb dzieci:

• Stosuj krótkie i proste zdania.
• Zapewnij wizualne wsparcie (obrazki, piktogramy).
• Dostosuj tempo i intensywność zajęć do możliwości grupy.
• Zapewnij możliwość przerw sensorycznych w razie potrzeby.

---

Najczęściej zadawane pytania:

1. Jakie są korzyści z organizowania zajęć o Barbórce?
Zajęcia te pomagają dzieciom poznać polskie tradycje, rozwijają ich zdolności poznawcze, manualne i społeczne.

2. Czy dzieci z trudnościami poradzą sobie z tym scenariuszem?
Tak, scenariusz został dostosowany do możliwości dzieci w różnym wieku i z różnymi potrzebami edukacyjnymi.

3. Jakie dodatkowe aktywności można wprowadzić?
Można zorganizować wspólne śpiewanie górniczych piosenek lub obejrzenie krótkiego filmu o pracy w kopalni.

4. Jakie elementy stroju górnika warto omówić?
Czapkę z piórem, mundur galowy, narzędzia takie jak kilof oraz lampkę górniczą.

eBook: Nowe metody nauczania podstawowych umiejętności szkolnych: Praktyczny przewodnik dla nauczycieli i rodziców 15 zł

Jesienne zajęcia rewalidacyjne dla uczniów ze spektrum autyzmu: Scenariusze ćwiczeń na rozwój percepcji, motoryki i komunikacji eBook 22 zł