Cele rozwojowe i terapeutyczne, metody pracy, przykładowe ćwiczenia i ewaluacja efektów. Praktyczny przewodnik dla nauczycieli i terapeutów.
Wstęp
Program zajęć rewalidacyjnych z elementami treningu twórczości został opracowany z myślą o wsparciu rozwoju dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Zajęcia te łączą cele terapeutyczne z rozwijaniem kreatywności, co sprzyja nie tylko poprawie funkcji poznawczych, ale także budowaniu pewności siebie i umiejętności społecznych. Program skierowany jest do uczniów szkół podstawowych i może być realizowany w formie indywidualnej lub grupowej.
Cele programu
Cele rozwojowe:
- Rozwijanie kreatywności i wyobraźni poprzez różnorodne formy ekspresji artystycznej.
- Wzmacnianie umiejętności komunikacyjnych i społecznych.
- Doskonalenie zdolności koncentracji uwagi oraz pamięci.
- Rozwijanie umiejętności rozwiązywania problemów i myślenia logicznego.
Cele terapeutyczne:
- Redukcja napięcia emocjonalnego i stresu poprzez techniki relaksacyjne i arteterapię.
- Wzmacnianie poczucia własnej wartości.
- Poprawa koordynacji wzrokowo-ruchowej i motoryki małej.
- Kształtowanie umiejętności radzenia sobie w trudnych sytuacjach.
Metody pracy
- Arteterapia: Tworzenie prac plastycznych za pomocą różnych technik (rysowanie, malowanie, kolaż, lepienie z mas plastycznych).
- Drama: Odgrywanie ról, ćwiczenia teatralne i scenki improwizowane.
- Techniki relaksacyjne: Ćwiczenia oddechowe, wizualizacje, relaksacja przy muzyce.
- Elementy treningu twórczości: Gry rozwijające myślenie kreatywne (burza mózgów, zadania logiczne, historie obrazkowe).
- Ćwiczenia sensoryczne: Zabawy rozwijające zmysły, takie jak eksperymenty z fakturami, kolorami czy dźwiękami.
Formy pracy
- Praca indywidualna – dopasowana do indywidualnych potrzeb i możliwości ucznia.
- Praca grupowa – z naciskiem na rozwijanie umiejętności współpracy i komunikacji.
- Warsztaty tematyczne – np. „Kreatywne opowieści”, „Sztuka i emocje”.
Przykładowe zestawy ćwiczeń
1. Rozwijanie kreatywności i wyobraźni
- Zadanie: Tworzenie „Fantastycznych stworów” – dzieci rysują i opisują wymyślone zwierzę lub postać, podając jej cechy i zdolności.
- Zadanie: „Opowiedz historię obrazem” – układanie historii na podstawie serii obrazków.
2. Wzmacnianie umiejętności komunikacyjnych
- Zadanie: „Zgadnij, kim jestem” – odgrywanie ról, w których dziecko musi zgadnąć postać na podstawie zadawanych pytań.
- Zadanie: „Koło pytań” – dzieci wymyślają pytania na temat wspólnego projektu.
3. Doskonalenie koncentracji i uwagi
- Zadanie: „Poszukiwanie skarbów” – zabawa, podczas której dzieci muszą odnaleźć ukryte przedmioty na podstawie wskazówek.
- Zadanie: Labirynty i układanki rozwijające logiczne myślenie.
4. Relaksacja i redukcja stresu
- Zadanie: „Malowanie emocji” – dzieci malują obrazy przedstawiające ich aktualne samopoczucie.
- Zadanie: „Muzyka i ruch” – interpretacja muzyki poprzez taniec i gesty.
5. Rozwój motoryki i koordynacji
- Zadanie: Lepienie figurek z masy solnej.
- Zadanie: Tworzenie mozaik z drobnych elementów (np. kawałków papieru).
Ewaluacja efektów pracy
Na zakończenie każdego cyklu zajęć należy dokonać oceny efektów terapii poprzez:
- Obserwację postępów dziecka (np. zaangażowanie, komunikacja, kreatywność).
- Analizę prac dzieci (np. rysunki, historie obrazkowe).
- Rozmowy z rodzicami i nauczycielami na temat zmian w zachowaniu dziecka.
Program zajęć rewalidacyjnych z elementami treningu twórczości stanowi skuteczne narzędzie wsparcia rozwoju dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Łącząc cele terapeutyczne i rozwojowe z kreatywnymi metodami pracy, pozwala na kompleksowe wsparcie ucznia i wzmacnianie jego potencjału. Regularne zajęcia prowadzone w przyjaznej atmosferze sprzyjają budowaniu pozytywnego podejścia do nauki i rozwijaniu kluczowych umiejętności potrzebnych w codziennym życiu.
Przykładowe zajęcia rewalidacyjne z elementami treningu twórczości dla uczniów szkoły podstawowej
Zajęcie 1: „Twórcze emocje”
Cel zajęcia:
Rozwijanie umiejętności rozpoznawania i wyrażania emocji poprzez techniki arteterapeutyczne.
Czas trwania:
45 minut
Materiały:
- Kartki papieru A4
- Kredki, farby plakatowe, mazaki
- Karty emocji (z obrazkami przedstawiającymi różne emocje)
- Lusterko
Przebieg zajęcia:
- Wprowadzenie (10 minut):
- Nauczyciel prezentuje karty emocji i omawia je z dziećmi.
- Dzieci naśladują mimikę przedstawioną na kartach, patrząc w lusterko.
- Część główna (25 minut):
- Zadanie: Każde dziecko wybiera jedną emocję i maluje obraz, który ją przedstawia. Używa dowolnych kolorów i technik.
- Nauczyciel wspiera dzieci, zadając pytania, np. „Dlaczego wybrałeś ten kolor?”, „Co ten obraz oznacza?”.
- Podsumowanie (10 minut):
- Każde dziecko prezentuje swój obraz i krótko go omawia.
- Nauczyciel chwali wszystkie prace, podkreślając ich indywidualny charakter.
Zajęcie 2: „Historia z wyobraźni”
Cel zajęcia:
Rozwijanie kreatywności i umiejętności opowiadania historii.
Czas trwania:
60 minut
Materiały:
- Ilustrowane karty z różnych kategorii (zwierzęta, miejsca, przedmioty, postacie)
- Tablica lub flipchart
- Mazaki
Przebieg zajęcia:
- Wprowadzenie (10 minut):
- Nauczyciel pokazuje kilka przykładowych kart i zachęca dzieci do tworzenia historii z ich wykorzystaniem.
- Część główna (40 minut):
- Dzieci losują po 3 karty i na ich podstawie wymyślają krótką historię.
- Historie mogą być opowiadane werbalnie lub zapisane na tablicy przez nauczyciela.
- Podsumowanie (10 minut):
- Każde dziecko przedstawia swoją historię grupie.
- Nauczyciel podkreśla kreatywność i zaangażowanie dzieci.
Zajęcie 3: „Zabawy sensoryczne”
Cel zajęcia:
Stymulowanie zmysłów i rozwijanie motoryki małej poprzez eksperymenty sensoryczne.
Czas trwania:
45 minut
Materiały:
- Pojemniki z różnych materiałów (piasek, kasza, ryż, mąka, woda)
- Foremki, łyżki, lejki
- Farby do malowania palcami
Przebieg zajęcia:
- Wprowadzenie (5 minut):
- Nauczyciel wyjaśnia, że dzieci będą eksplorować różne materiały za pomocą rąk.
- Część główna (30 minut):
- Dzieci zanurzają ręce w pojemnikach z materiałami, opisują swoje wrażenia i wykonują zadania, np. przesypywanie, formowanie kształtów.
- Malowanie palcami na kartkach papieru.
- Podsumowanie (10 minut):
- Dzieci dzielą się swoimi wrażeniami z eksploracji.
- Nauczyciel podsumowuje zajęcia, podkreślając zaangażowanie dzieci.
Zajęcie 4: „Ruch i muzyka”
Cel zajęcia:
Rozwijanie koordynacji ruchowej i wyrażanie emocji poprzez ruch.
Czas trwania:
30 minut
Materiały:
- Nagrania muzyczne o różnej dynamice
- Chusty animacyjne lub wstęgi
Przebieg zajęcia:
- Wprowadzenie (5 minut):
- Nauczyciel pokazuje, jak można interpretować muzykę za pomocą ruchów.
- Część główna (20 minut):
- Dzieci poruszają się w rytm muzyki, używając chust lub wstęg.
- Zmiany tempa muzyki wprowadzają dynamikę ruchu (wolno, szybko).
- Podsumowanie (5 minut):
- Dzieci dzielą się swoimi odczuciami związanymi z muzyką i ruchem.
Każde z powyższych zajęć można dostosować do indywidualnych potrzeb dzieci, uwzględniając ich poziom rozwoju oraz zainteresowania. Regularne realizowanie takich aktywności sprzyja wszechstronnemu rozwojowi uczniów.
smart-sens.org 