„Empatia to nie tylko rozumienie emocji innych, to gotowość do bycia z drugim człowiekiem, nawet jeśli nie rozumiemy jego świata.”
– Brené Brown
📘 Z klasy…
Podczas zabawy konstrukcyjnej w grupie sześciolatków, Zosia próbowała zbudować wysoką wieżę z klocków. Ale gdy wieża się przewróciła, Kuba – jej kolega z grupy – roześmiał się głośno. Zosia zasmucona usiadła z boku. Wtedy Nela – cicha i zwykle wycofana dziewczynka – podeszła, podała jej klocek i powiedziała: „Możemy ją zbudować razem”. To jedno proste zdanie zmieniło dynamikę całej grupy – dzieci zaczęły pracować wspólnie.
To właśnie empatia w działaniu – nie w definicji, ale w geście, spojrzeniu, reakcji. Tego możemy dzieci uczyć – nie poprzez polecenia, lecz przez doświadczanie, zabawę i wspólne przeżycie.
🎯 Cele zajęć o empatii i współpracy
Zajęcia są skierowane do dzieci w wieku 5–9 lat i mają na celu:
✔️ rozwijanie umiejętności rozpoznawania emocji
✔️ naukę udzielania wsparcia innym
✔️ wzmacnianie współpracy i komunikacji
✔️ budowanie bezpiecznej, wspierającej atmosfery grupowej
📋 Scenariusz zajęć: „Razem raźniej – czyli jak pomóc koledze?”
Grupa docelowa: dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym
Czas trwania: 45 minut
Miejsce: sala zajęć lub świetlica
Pomoce: ilustracje emocji, karty sytuacyjne, koc/duży arkusz papieru, kolorowe serduszka, opowiadanie terapeutyczne, kredki
🔹 1. Krąg otwarcia – „Jak się dziś czuję?” (5 minut)
Dzieci siedzą w kole. Każde dziecko wybiera kartę z emocją i mówi, co dziś czuje.
Można użyć prostych kart z buźkami: radość, smutek, złość, spokój, niepokój.
👉 Cel: uważność na własne emocje i nauka ich wyrażania.
🔹 2. Opowieść terapeutyczna – „Serce na dwie ręce” (10 minut)
Nauczyciel opowiada historię chłopca o imieniu Michał, który bardzo chciał grać w piłkę, ale nikt nie chciał go wybrać do swojej drużyny. Czuł się samotny. Aż pewnego dnia przyszła Ala i powiedziała: „Możesz być ze mną. Ja też nie zawsze umiem celnie strzelić, ale razem damy radę.”
👉 Pytania do rozmowy:
- Co czuł Michał?
- Co zrobiła Ala?
- Czy ktoś Ci kiedyś pomógł, gdy było Ci trudno?
👉 Cel: rozumienie emocji i postaw innych.
🔹 3. Zabawa ruchowa – „Tunel pomocy” (10 minut)
Dzieci tworzą tunel z rąk (uniesionych jak w parach). Jedno dziecko przechodzi przez tunel, a każde z dzieci mówi mu coś wspierającego (np. „Dasz radę!”, „Lubię Cię”, „Pomogę Ci”).
👉 Cel: doświadczanie wsparcia, budowanie poczucia przynależności.
🔹 4. Praca w grupach – „Sytuacje, w których mogę pomóc” (10 minut)
Każda grupa otrzymuje kartę sytuacyjną, np.:
– Kolega przewrócił się na placu zabaw
– Ktoś płacze w kącie sali
– Dziewczynka nie może sięgnąć do farb na półce
– Chłopiec zburzył przypadkiem czyjąś budowlę
Dzieci odgrywają scenkę: co mogę powiedzieć? Co mogę zrobić?
👉 Cel: rozwijanie empatycznych reakcji i ćwiczenie strategii wsparcia.
🔹 5. Karty serduszek – „Moje dobre słowo” (5 minut)
Każde dziecko otrzymuje papierowe serduszko i zapisuje (lub rysuje) dobre słowo, które może powiedzieć komuś smutnemu: np. „Chcesz się pobawić?”, „Nie martw się”, „Jestem z Tobą”.
Serduszka przyklejamy na wspólnej tablicy – powstaje „Galeria Dobrych Słów”.
🔹 6. Zakończenie i krąg wdzięczności (5 minut)
Dzieci siedzą w kole i kończą zdanie:
– „Dziś dowiedziałem się, że…”
– „Najfajniejsze było, gdy…”
– „Następnym razem spróbuję…”
👉 Cel: refleksja i integracja emocjonalna.
🧠 Dlaczego empatii trzeba uczyć?
Empatia nie jest wrodzoną kompetencją w pełni rozwiniętą – to umiejętność społecznokognitywna, która rozwija się przez doświadczenie, modelowanie i wzmacnianie. Jak pokazują badania (Decety, 2011), dzieci uczą się empatii najefektywniej, gdy mogą wejść w rolę drugiej osoby, zrozumieć jej emocje i sytuację.
„Dziecko, które rozumie, co czują inni, lepiej reguluje własne emocje i buduje zdrowsze relacje społeczne.”
– dr Daniel Siegel, Mózg na tak
📚 Polecane materiały i literatura
- Siegel D., Bryson T. – Zintegrowany mózg, zintegrowane dziecko
- Marshall B. Rosenberg – Porozumienie bez przemocy
- Goleman D. – Inteligencja emocjonalna
- Programy: „Spójrz Inaczej”, TUS, Empathy Lab UK
- Seria „Dzieci Filozofują” – książki o emocjach i wartościach
- oraz nasze eBooki i artykuły na smart-sens.org
smart-sens.org 