Zaburzenia integracji sensorycznej (SI) mogą znacznie utrudniać codzienne funkcjonowanie dziecka — wpływają na koncentrację, koordynację ruchową, emocje oraz umiejętności szkolne. Terapia pedagogiczna, odpowiednio dostosowana do potrzeb sensorycznych dziecka, jest kluczowym elementem wspierania jego rozwoju.
W tym artykule przedstawiamy praktyczne ćwiczenia terapii pedagogicznej, które skutecznie wspomagają dzieci z zaburzeniami SI w wieku przedszkolnym i szkolnym.
1. Czym są zaburzenia integracji sensorycznej?
Integracja sensoryczna to proces, w którym mózg odbiera, interpretuje i organizuje informacje zmysłowe pochodzące z ciała i otoczenia. Dzieci z zaburzeniami SI mogą doświadczać:
- Nadwrażliwości lub niedowrażliwości na bodźce.
- Trudności w planowaniu ruchów (dyspraksja).
- Problemów z równowagą i koordynacją.
- Trudności w koncentracji i nauce.
„Dziecko z trudnościami sensorycznymi nie jest niegrzeczne — ono próbuje sobie poradzić z nadmiarem lub brakiem informacji zmysłowych.” — Jean Ayres
2. Rola terapii pedagogicznej w pracy z dzieckiem z zaburzeniami SI
Terapia pedagogiczna łączy elementy edukacji specjalnej z technikami wspierającymi rozwój funkcji poznawczych, emocjonalnych i ruchowych. W przypadku dzieci z zaburzeniami SI celem jest:
- poprawa koncentracji uwagi,
- rozwój koordynacji wzrokowo-ruchowej,
- usprawnianie percepcji słuchowej i wzrokowej,
- redukowanie napięcia emocjonalnego.
3. Praktyczne ćwiczenia w terapii pedagogicznej dla dzieci z zaburzeniami SI
🔹 Ćwiczenia na usprawnianie koordynacji wzrokowo-ruchowej
✅ Rysowanie ścieżek palcem
Na dużym arkuszu papieru narysuj linie faliste, spiralne lub zygzakowate — dziecko prowadzi palcem wzdłuż linii, zachowując precyzję ruchu.
✅ Przerysowywanie figur
Ćwiczenie rozwija kontrolę wzroku i ręki — dziecko odwzorowuje figury geometryczne, wzory lub proste rysunki.
✅ Zabawy z piłką
Toczenie, rzucanie i łapanie piłki o różnych fakturach stymuluje zmysł dotyku i poprawia refleks.
🔹 Ćwiczenia wspierające percepcję słuchową
✅ Słuchanie dźwięków otoczenia
Zamknijcie oczy i wsłuchujcie się w dźwięki — zadaniem dziecka jest rozpoznanie źródła (ptak, samochód, szum wody).
✅ Powtarzanie rytmów
Klaskanie prostych sekwencji rytmicznych rozwija słuch fonematyczny i pamięć słuchową — dziecko odtwarza rytm klaskany przez terapeutę.
✅ Zabawy w echo
Prowadzący mówi krótkie słowo lub sylabę, a dziecko powtarza, naśladując intonację i rytm.
🔹 Ćwiczenia sensoryczne na regulację napięcia emocjonalnego
✅ Gniotki i plastelina
Ugniatanie gniotków, plasteliny lub masy solnej uspokaja i rozwija małą motorykę.
✅ Kołysanie na piłce sensorycznej
Delikatne bujanie uspokaja układ przedsionkowy i poprawia równowagę.
✅ Zabawy w „głębokie przytulanie”
Przykrycie dziecka kocem obciążeniowym lub przytulanie dużego pluszaka może przynieść poczucie bezpieczeństwa i wyciszenia.
🔹 Ćwiczenia na koncentrację i uwagę
✅ Układanie puzzli
Wymaga skupienia, planowania i analizy wzrokowej.
✅ Ćwiczenia sekwencyjne
Układanie kolorowych klocków w określonej kolejności według wzoru.
✅ Zabawy w memory
Gra w zapamiętywanie par obrazków rozwija pamięć operacyjną i spostrzegawczość.
4. Przykładowy scenariusz zajęć terapeutyczno-pedagogicznych
Temat: „Dotknij i zgadnij” – zabawy sensoryczne na rozwijanie zmysłu dotyku.
Cele zajęć:
- Rozwijanie percepcji dotykowej.
- Ćwiczenie koncentracji i pamięci.
Przebieg:
- Przygotowanie woreczka sensorycznego z różnymi przedmiotami (gąbka, piłka, klocek).
- Dziecko wkłada rękę do woreczka i bez patrzenia próbuje rozpoznać przedmiot.
- Opisuje, co czuje (miękkie, twarde, chropowate).
- Na koniec dziecko wybiera ulubiony przedmiot i opisuje jego cechy.
5. Dlaczego warto włączyć terapię pedagogiczną do wsparcia dzieci z SI?
Terapia pedagogiczna dostarcza dziecku nie tylko bodźców sensorycznych, ale również uczy planowania, organizowania działań i radzenia sobie w sytuacjach wymagających skupienia i kontroli emocji. Regularna praca poprawia:
- zdolności motoryczne,
- koncentrację uwagi,
- organizację zachowania,
- gotowość do nauki szkolnej.
Poniżej znajduje się kolejny, przykładowy mini-scenariusz zajęć sensoryczno-pedagogicznych.
📚 Mini-scenariusz zajęć sensoryczno-pedagogicznych
Temat zajęć:
🎨 „Wędrówka po ścieżce zmysłów”
Cel ogólny:
- Stymulacja zmysłów: dotyku, wzroku i słuchu.
- Rozwój koordynacji wzrokowo-ruchowej.
- Ćwiczenie koncentracji i samoregulacji emocji.
Cele szczegółowe:
- Dziecko rozwija percepcję sensoryczną poprzez różnorodne bodźce.
- Dziecko ćwiczy skupienie uwagi i precyzyjne ruchy.
- Dziecko uczy się rozpoznawać i nazywać odczucia dotykowe.
Przebieg zajęć:
1. Powitanie i wprowadzenie (5 minut)
- Przywitanie w kręgu: dzieci przekazują sobie piłkę sensoryczną, nazywając jej fakturę („miękka”, „szorstka”).
- Krótkie wprowadzenie: dziś wyruszamy w „wędrówkę po ścieżce zmysłów”.
2. Ścieżka sensoryczna (20 minut)
Przygotowanie:
Na podłodze ułóż różne stacje sensoryczne:
- Mata z piórkami (delikatny dotyk).
- Worki z grochem, ryżem, kaszą (ziarnisty, szorstki).
- Poduszki piankowe (miękki, sprężysty).
- Ścieżka z gąbkami i kartonami falistymi.
Zadanie:
- Dzieci przechodzą boso po ścieżce, skupiając się na odczuciach pod stopami.
- Po przejściu — opisują swoje wrażenia: „Było miękkie jak…”, „Było twarde jak…”.
3. Zabawa w rozpoznawanie dźwięków (10 minut)
- Odtwarzanie nagrań dźwięków natury (szum morza, śpiew ptaków, deszcz).
- Zadaniem dzieci jest odgadnięcie, co słyszą, i dopasowanie obrazka przedstawiającego dźwięk.
4. Ćwiczenie wyciszające – „Obserwacja bańki mydlanej” (5 minut)
- Puszczanie pojedynczych baniek mydlanych — dzieci obserwują i śledzą wzrokiem ich ruch.
- Zadanie polega na koncentracji i spokojnym oddychaniu podczas obserwacji.
5. Podsumowanie i pożegnanie (5 minut)
- Krótkie podsumowanie: dzieci opowiadają, co najbardziej im się podobało.
- Krąg na zakończenie: ciche przesyłanie piłki sensorycznej z uczuciem wdzięczności („Dziękuję za…”).
🧩 Materiały i pomoce:
- Piłki sensoryczne.
- Mata sensoryczna lub improwizowana ścieżka z materiałów o różnych fakturach.
- Nagrania dźwięków przyrody.
- Bańki mydlane.
- Obrazki przedstawiające źródła dźwięków.
🔔 Uwagi dla prowadzącego:
- Zwracaj uwagę na reakcje dzieci — jeśli któreś dziecko jest nadwrażliwe na konkretny bodziec, dostosuj aktywność.
- Daj dzieciom czas na wypowiedzi — nie popędzaj ich.
- Wzmacniaj pozytywnie każdą próbę dziecka podjęcia aktywności.
Podsumowanie
Dzieci z zaburzeniami integracji sensorycznej wymagają szczególnego wsparcia, by mogły w pełni wykorzystać swój potencjał. Terapia pedagogiczna, wzbogacona o praktyczne ćwiczenia dostosowane do indywidualnych potrzeb dziecka, stanowi skuteczne narzędzie wspierające rozwój sensoryczny i edukacyjny. To inwestycja w lepszy start dziecka — zarówno w szkole, jak i w codziennym życiu.
smart-sens.org 