Jak pomóc dziecku z ADHD w szkole?

Nauka, wsparcie i relacja jako fundamenty sukcesu

„Nie potrafi usiedzieć na miejscu.” „Wszystko zapomina.” „Rozprasza innych.”
To najczęstsze komentarze, które słyszą dzieci z ADHD w szkole. Ale za tymi trudnościami nie stoi zła wola – stoi inny sposób funkcjonowania mózgu. Dziecko z ADHD (Zespołem Nadpobudliwości Psychoruchowej z Deficytem Uwagi) potrzebuje nie karania, lecz zrozumienia, wsparcia i strategii, które pomogą mu rozwinąć skrzydła.

„Dziecko z ADHD nie chce być trudne. Chce być zauważone, zrozumiane i traktowane z szacunkiem.” – dr Russell Barkley, psycholog kliniczny i badacz ADHD

🔬 Czym naprawdę jest ADHD?

Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) to zaburzenie neurorozwojowe, które wpływa na:

koncentrację uwagi (uwaga selektywna i podzielna),
hamowanie impulsów (samokontrola, emocje, ruch),
regulację aktywności i planowanie działań (funkcje wykonawcze).

Badania mózgu (fMRI, EEG) pokazują, że u dzieci z ADHD inaczej funkcjonują m.in.:

kora przedczołowa (odpowiedzialna za planowanie i kontrolę),
jądra podstawy i układ nagrody,
obwody dopaminergiczne – co tłumaczy poszukiwanie bodźców i „niedobór motywacji”.

🧠 Zamiast „niegrzeczny” – pomyśl: „inaczej przetwarza świat”

Dzieci z ADHD nie są leniwe ani nieposłuszne. Ich układ nerwowy przetwarza informacje w sposób dynamiczny, często skacząc między bodźcami. Wymagają:

jasnych ram działania,
powtarzalności,
emocjonalnej regulacji i cierpliwego przewodnictwa.

„To nie jest brak dyscypliny. To układ nerwowy, który nie filtruje informacji jak u większości dzieci.” – prof. Thomas E. Brown, autor koncepcji funkcji wykonawczych w ADHD

Wczesne Wspomaganie Rozwoju (WWR) Przedszkolaka z ADHD eBook 18 zł

🏫 Jak pomóc dziecku z ADHD w szkole? Strategie, które działają

1. Struktura i przewidywalność

Dziecko z ADHD lepiej funkcjonuje w środowisku, które jest:

przewidywalne, jasno zorganizowane, z rutyną dnia,
z wyraźnym podziałem czasu (np. timery, plansze dnia),
z wizualnym wsparciem (np. ikony, checklisty, plany lekcji).

✅ Narzędzie: tablica z „przebiegiem lekcji” lub osobisty plan aktywności dziecka.

2. Krótkie, konkretne instrukcje

Zamiast mówić: „Zrób zadanie z podręcznika, potem to z zeszytu, a później przygotuj się do sprawdzianu” –
lepiej: „Najpierw otwórz podręcznik. Znajdź stronę 15. Zrób pierwsze dwa ćwiczenia.”

✅ Wskazówka: stosuj jedno polecenie na raz i upewnij się, że zostało zrozumiane.

3. Ruch jako potrzeba, nie zakłócenie

Ruch nie jest wyrazem braku kultury. To sposób regulacji napięcia i koncentracji.
👉 Zamiast zakazywać – wprowadź „legalne ruchy”:

poduszki sensoryczne,
krzesła bujane,
długopisy z gryzakiem,
możliwość pracy na stojąco lub krótkie „przerwy ruchowe”.

„Uwaga dziecka z ADHD nie jest stała – musi być regularnie ładowana ruchem.” – dr John Ratey, psychiatra i autor książki „Spark”

4. Techniki wspierające uwagę i organizację

listy zadań,
zakreślacze i kolorowe kody,
aplikacje z przypomnieniami,
budowanie nawyków przez system nagród i wzmocnień.

✅ Strategia: system „check in – check out” (uczeń melduje się rano i podsumowuje dzień z opiekunem).

5. Wsparcie emocjonalne i relacyjne

Dzieci z ADHD często słyszą więcej krytyki niż pochwał. To buduje w nich niski poziom samooceny i poczucie „niewystarczalności”.

🔹 Buduj relację opartą na akceptacji: „Widzę, że się starasz.”
🔹 Uznawaj wysiłek, nie tylko efekt: „Zrobiłeś dzisiaj trzy zdania – to świetny wynik.”
🔹 Pomagaj nazywać emocje i rozładowywać napięcie: „Widzę, że jesteś zły – czy chcesz odpocząć przez chwilę?”

👩‍🏫 Rola nauczyciela i szkoły – nie oceniać, lecz wspierać

Szkoła może być miejscem frustracji… ale może też stać się przestrzenią rozwoju. Kluczem jest:

🔹 indywidualizacja nauczania,
🔹 stosowanie zasady małych kroków,
🔹 współpraca z rodzicami i specjalistami,
🔹 dostrzeganie potencjału dziecka poza ocenami.

„ADHD nie znika, gdy dzieci dorastają – ale odpowiednie wsparcie zmienia trajektorię życia.” – prof. Sandra Kooij, psychiatra

📘 Z życia…

Adaś, uczeń z ADHD w klasie 2, miał problemy z koncentracją. Często przeszkadzał, wstawał, zapominał o zadaniach.
Z pomocą pedagoga wprowadzono:

plan dnia z obrazkami,
zegar z kolorem na „czas skupienia”,
pochwały za każdy 10-minutowy etap pracy.

Po miesiącu nie tylko poprawiła się jego koncentracja – ale również zaczął wierzyć, że potrafi się uczyć.

📌 Podsumowanie

Pomoc dziecku z ADHD w szkole nie polega na zmienianiu dziecka – polega na dostosowaniu środowiska i metod do jego unikalnego stylu uczenia się i funkcjonowania. Współczesna nauka i praktyka edukacyjna dostarczają wielu narzędzi, które pomagają dzieciom z ADHD nie tylko przetrwać szkolny dzień, ale naprawdę rozkwitać.

📚 Bibliografia

Barkley, R. A. (2020). ADHD: A Handbook for Diagnosis and Treatment. Guilford Press.
Brown, T. E. (2013). Smart but Stuck: Emotions in Teens and Adults with ADHD. Jossey-Bass.
Ratey, J. J. (2008). Spark: The Revolutionary New Science of Exercise and the Brain. Little, Brown.
Kooij, J. J. S. (2022). Adult ADHD: Diagnostic Assessment and Treatment.

❓ Najczęstsze pytania

Czy dziecko z ADHD może uczyć się w klasie ogólnodostępnej?
Tak, pod warunkiem odpowiedniego wsparcia i dostosowań, np. IPET, modyfikacji metod nauczania i przestrzeni.

Czy ADHD można „wyleczyć”?
ADHD to zaburzenie neurorozwojowe – nie „znika”, ale można skutecznie zarządzać jego objawami poprzez strategie edukacyjne, terapię, a czasem farmakoterapię.

Czy warto informować klasę o ADHD dziecka?
Zależy od sytuacji i woli rodziców. Dobrze przygotowana rozmowa o różnorodności może wspierać akceptację i empatię.