Deficyt dopaminy i kontrola uwagi u dzieci z ADHD: Wpływ neuroprzekaźnika na koncentrację

Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD), czyli Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Deficytem Uwagi, jest jednym z najczęściej diagnozowanych zaburzeń neurorozwojowych u dzieci i młodzieży. Charakterystyczne dla ADHD są trudności w utrzymaniu uwagi, nadmierna aktywność oraz impulsywność. Chociaż przyczyny ADHD są złożone i wieloaspektowe, badania naukowe coraz częściej wskazują na kluczową rolę dopaminy – neuroprzekaźnika, który odgrywa centralną rolę w funkcjonowaniu mózgu, szczególnie w zakresie motywacji, nagrody oraz kontroli uwagi. Ale dlaczego to właśnie dopamina odgrywa tak istotną rolę w ADHD?

Dopamina – kluczowy neuroprzekaźnik

Dopamina jest neuroprzekaźnikiem, który odgrywa kluczową rolę w układzie nagrody mózgu. Jest odpowiedzialna za uczucie przyjemności, motywację oraz regulację emocji i zachowań. Dopamina jest produkowana w kilku obszarach mózgu, ale najbardziej znaczące dla zrozumienia ADHD są ścieżki dopaminergiczne, które łączą obszary takie jak kora przedczołowa (odpowiedzialna za kontrolę funkcji wykonawczych, takich jak planowanie, kontrola impulsów, pamięć robocza) z układem limbicznym, który zarządza emocjami.

Rola dopaminy w ADHD

Badania wskazują, że u dzieci z ADHD występują dysfunkcje w układzie dopaminergicznym, szczególnie w obrębie szlaków mezokortykalnych i mezolimbicznych. Dysfunkcje te mogą prowadzić do obniżenia poziomu dopaminy lub do niewłaściwego jej przekazywania między neuronami. To z kolei może wpływać na zdolność do kontrolowania uwagi, podejmowania decyzji i regulacji emocji.

1. Deficyt dopaminy i kontrola uwagi

Jednym z głównych problemów u dzieci z ADHD jest trudność w utrzymaniu uwagi na zadaniu przez dłuższy czas. To może wynikać z niedoboru dopaminy w korze przedczołowej, która jest kluczowa dla regulacji funkcji wykonawczych. Niski poziom dopaminy sprawia, że dzieci z ADHD mają trudności z selekcjonowaniem i utrzymywaniem informacji, co wpływa na ich zdolność do koncentracji.

2. Nagroda, motywacja i impulsywność

Układ dopaminergiczny jest również kluczowy dla systemu nagrody w mózgu, który motywuje nas do podejmowania działań prowadzących do osiągnięcia celów. U dzieci z ADHD często obserwuje się zwiększoną impulsywność i poszukiwanie natychmiastowej gratyfikacji. Może to wynikać z niewłaściwego funkcjonowania receptorów dopaminowych, co powoduje, że mózg dziecka wymaga większej ilości stymulacji, aby osiągnąć poziom zadowolenia porównywalny do dzieci neurotypowych. To może tłumaczyć, dlaczego dzieci z ADHD często poszukują silnych bodźców i mają trudności z kontrolowaniem impulsywnych zachowań.

3. Genetyka i dopamina

W badaniach genetycznych dotyczących ADHD często wskazuje się na geny związane z transportem i metabolizmem dopaminy, takie jak gen transportera dopaminy (DAT1) i gen receptorów dopaminowych (DRD4, DRD5). Mutacje lub polimorfizmy w tych genach mogą prowadzić do zaburzeń w regulacji dopaminy, co zwiększa ryzyko wystąpienia ADHD. Na przykład, u dzieci z ADHD często stwierdza się nadmierną aktywność transportera dopaminy, co prowadzi do szybszego wychwytu dopaminy z przestrzeni synaptycznej i w rezultacie – do jej deficytu.

Leczenie ADHD a dopamina

Współczesne leczenie ADHD często koncentruje się na regulacji poziomu dopaminy w mózgu. Stymulanty, takie jak metylofenidat (Ritalin) i amfetaminy (Adderall), działają poprzez zwiększenie dostępności dopaminy w mózgu, co pomaga poprawić uwagę i kontrolę impulsów. Leki te blokują wychwyt zwrotny dopaminy, co zwiększa jej poziom w synapsach, poprawiając tym samym komunikację między neuronami i funkcjonowanie układu dopaminergicznego.

Dopamina odgrywa kluczową rolę w regulacji wielu funkcji mózgu, które są zaburzone u dzieci z ADHD. Deficyt dopaminy w obszarach mózgu odpowiedzialnych za kontrolę uwagi, impulsów i motywacji może tłumaczyć, dlaczego dzieci z ADHD mają trudności z koncentracją, kontrolą emocji i poszukiwaniem nagrody. Leczenie farmakologiczne ADHD, które koncentruje się na zwiększeniu dostępności dopaminy, przynosi często znaczną poprawę objawów, co potwierdza hipotezę o kluczowej roli tego neuroprzekaźnika w patofizjologii ADHD.

Perspektywy badań

Chociaż wiele już wiadomo na temat roli dopaminy w ADHD, konieczne są dalsze badania, aby zrozumieć dokładne mechanizmy, które prowadzą do zaburzeń dopaminergicznych w ADHD. Rozwój technik neuroobrazowania oraz badań genetycznych może przyczynić się do lepszego zrozumienia tych mechanizmów i do opracowania bardziej precyzyjnych metod terapeutycznych. Dopiero takie podejście pozwoli na skuteczniejsze i bardziej indywidualizowane leczenie dzieci z ADHD.

Polecamy podcast:

ADHD Underground – Małgorzata i Karol Tyczyńscy – rodzice trzech synów z ADHD