Latem przedszkole działa inaczej.

W jednej sali spotykają się dzieci z kilku grup. Jedne znają się od dawna, inne widzą się pierwszy raz. Zmieniają się nauczyciele, sale, pory posiłków i skład grupy. Jednego dnia przychodzi piętnaścioro dzieci, kolejnego — siedmioro. Rano jest chłodno, po południu upał. Zaplanowane wyjście może zostać odwołane przez burzę.

W takich warunkach najbardziej potrzebny nie jest kolejny zestaw kart pracy.

Potrzebny jest plan, który można:

• rozpocząć niemal bez przygotowania,
• skrócić lub wydłużyć,
• przeprowadzić w sali albo w ogrodzie,
• dostosować do dzieci w różnym wieku,
• wykorzystać bez drukarki, laminatora i specjalistycznych pomocy,
• połączyć z ruchem, zabawą, rozmową i odpoczynkiem.

Taki właśnie jest ten program.

„30 dni lata z sensem” to miesięczny bank prostych aktywności dla żłobków, przedszkoli, punktów opieki, świetlic i wakacyjnych grup mieszanych. Każdy dzień ma własny temat, ale nie tworzy sztywnego scenariusza. Nauczyciel może wybierać elementy odpowiednio do pogody, liczebności grupy i aktualnego poziomu energii dzieci.

Nie chodzi o to, aby codziennie „zrealizować materiał”.

Chodzi o to, aby każde dziecko znalazło w wakacyjnym dniu:

• trochę ruchu,
• trochę swobodnej zabawy,
• kontakt z naturą,
• możliwość komunikowania wyboru,
• doświadczenie współpracy,
• chwilę odpoczynku,
• coś, co naprawdę je zaciekawi.

---

Dlaczego taki materiał jest potrzebny właśnie teraz?

Przedszkola są placówkami nieferyjnymi, a w okresie wakacyjnym organy prowadzące mogą organizować ich pracę w formie dyżurów, dostosowując funkcjonowanie do potrzeb rodzin. Oznacza to, że również latem placówki muszą zapewniać dzieciom nie tylko opiekę, ale wartościowe i bezpieczne warunki rozwoju.

Skan polskich materiałów dostępnych dla kadry pokazuje, że nauczyciele poszukują przede wszystkim:

• gotowych tematów dnia,
• zapisów do dziennika,
• planów pracy na lipiec i sierpień,
• aktywności możliwych do przeprowadzenia podczas dyżuru.

Wiele propozycji nadal opiera się jednak na rysowaniu, malowaniu, kartach i wcześniej przygotowanych pomocach. To wartościowe formy pracy, ale nie rozwiązują problemu codziennej organizacji grupy mieszanej i zmiennej frekwencji.

Jednocześnie współczesne rekomendacje rozwojowe prowadzą w innym kierunku.

WHO podkreśla znaczenie codziennej aktywności ruchowej, ograniczania biernego czasu ekranowego oraz odpowiedniej ilości snu i odpoczynku u dzieci poniżej piątego roku życia.

UNICEF wskazuje natomiast, że dzieci potrzebują różnych rodzajów zabawy:

• swobodnej,
• ruchowej,
• plenerowej,
• wspieranej przez dorosłego,
• opartej na kontaktach z innymi dziećmi.

Zabawa na zewnątrz wiąże się z korzyściami dla zdrowia fizycznego, emocjonalnego, dobrostanu i uczenia się.

Dlatego dobry wakacyjny program nie powinien być miniaturą roku szkolnego.

Nie musi codziennie kończyć się pracą do teczki.

Może opierać się na doświadczeniu.

👇 Przeczytaj również:

📘Co mówi współczesna nauka o Wczesnym Wspomaganiu Rozwoju? eBook 24 zł

Sześć zasad programu „30 dni lata z sensem”

1. Bez drukowania

Do większości aktywności wystarczą:

• przedmioty znajdujące się w sali,
• kreda,
• woda,
• pojemniki,
• klocki,
• piłki,
• chusty,
• materiały przyrodnicze,
• głos i ruch uczestników.

2. Bez presji wykonania

Dziecko może:

• obserwować,
• dołączyć później,
• wybrać inną rolę,
• zrobić przerwę,
• odmówić dotykania wybranego materiału.

3. Krótko, ale regularnie

Jedna główna aktywność może trwać:

• w żłobku: 5–12 minut,
• w młodszej grupie przedszkolnej: 10–20 minut,
• u starszych przedszkolaków: 15–30 minut.

Nie trzeba utrzymywać wszystkich dzieci przy jednym zadaniu przez pełną godzinę.

4. Ruch przeplatany odpoczynkiem

Po aktywności dynamicznej warto zaplanować:

• wodę,
• cień,
• spokojne oglądanie,
• zabawę konstrukcyjną,
• leżenie na kocu,
• krótką opowieść.

5. Proces ważniejszy niż produkt

Nie musi powstać:

• rysunek,
• karta,
• identyczna praca każdego dziecka.

Efektem może być:

• wspólnie zbudowana trasa,
• odnaleziony dźwięk,
• nowy sposób komunikacji,
• udana współpraca,
• chwila zaciekawienia.

6. Elastyczność sensoryczna

Dziecko nie musi:

• chodzić boso,
• moczyć dłoni,
• dotykać piasku,
• zamykać oczu,
• uczestniczyć w głośnej zabawie.

Zawsze warto zaproponować alternatywę.

👇 Przeczytaj:

Wakacyjny dyżur bez chaosu: 30 prostych aktywności regulacyjnych dla przedszkola, żłobka i półkolonii

Prosty rytm wakacyjnego dnia

Plan trzydziestu dni nie oznacza organizowania trzydziestu wielkich wydarzeń.

Najlepiej umieścić aktywność w przewidywalnym rytmie.

Poranek — „Co dziś wybieramy?”

Krótka rozmowa, pokazanie dwóch przedmiotów związanych z tematem i możliwość wyboru.

Przedpołudnie — główne doświadczenie

Ruch, eksperyment, zabawa przyrodnicza albo wspólne konstruowanie.

Po obiedzie — spokojna kontynuacja

Opowieść, układanie, rozmowa, ruch oddechowy, zabawa cieniem lub słuchanie otoczenia.

Zakończenie — jedno pytanie

Na przykład:

• Co dziś było ciekawe?
• Co było łatwe?
• Co chcesz powtórzyć?
• Czego dziś nie chciałeś robić?
• Co zauważyło twoje ciało?

Dziecko może odpowiedzieć słowem, gestem, pokazaniem przedmiotu albo ruchem.

TYDZIEŃ 1

Odkrywamy lato zmysłami

Dzień 1. Laboratorium letniego światła

Cel

Rozwijanie obserwacji, ciekawości i rozumienia zależności między światłem a cieniem.

Potrzebne materiały

• słońce albo latarka,
• zabawki,
• klocki,
• liście,
• przejrzyste i nieprzejrzyste przedmioty.

Przebieg

Dzieci sprawdzają:

• które przedmioty tworzą cień,
• jak cień zmienia się po przesunięciu przedmiotu,
• czy można zbudować cień przypominający zwierzę,
• co stanie się, gdy ustawimy obok siebie kilka klocków.

W ogrodzie można obrysować kredą cień dziecka, drzewa albo zabawki. Po godzinie grupa wraca w to samo miejsce i sprawdza, czy cień pozostał taki sam.

Wersja spokojniejsza

Dziecko siedzi w cieniu i przesuwa wybrany przedmiot przed latarką.

Pytanie dnia

Czy cień zawsze wygląda tak samo?

---

Dzień 2. Orkiestra lata

Cel

Rozwijanie uwagi słuchowej, komunikacji i wspólnego działania.

Materiały

• pojemniki,
• łyżki,
• kamyki,
• patyki,
• butelki z wodą,
• własne dłonie i stopy.

Przebieg

Najpierw grupa przez kilkanaście sekund słucha otoczenia.

Dzieci próbują odnaleźć:

• ptaki,
• wiatr,
• samochód,
• kroki,
• głosy,
• szum liści.

Następnie tworzą własną orkiestrę. Jedno dziecko może być dyrygentem i wskazywać:

• głośniej,
• ciszej,
• szybko,
• wolno,
• stop.

Ważne

Dzieci wrażliwe słuchowo mogą:

• obserwować z oddalenia,
• wybrać najcichszy instrument,
• używać ochronników słuchu,
• pełnić funkcję osoby pokazującej „stop”.

Pytanie dnia

Jaki jest najcichszy dźwięk, który dziś usłyszeliśmy?

---

Dzień 3. Woda wędruje

Cel

Poznawanie właściwości wody, rozwijanie koordynacji i planowania ruchu.

Materiały

• miski,
• kubeczki,
• gąbki,
• łyżki,
• lejki,
• butelki.

Przebieg

Zadaniem dzieci jest przeniesienie wody z jednego naczynia do drugiego.

Mogą używać:

• kubka,
• gąbki,
• łyżki,
• złożonych dłoni.

Starsze dzieci mogą sprawdzić:

• który sposób jest najszybszy,
• którym przenosi się najmniej wody,
• co przecieka,
• co unosi się na powierzchni.

Wersja bez moczenia rąk

Dziecko korzysta z chochli, lejka albo obserwuje eksperyment.

Pytanie dnia

Czy wodę można przenieść bez kubka?

---

Dzień 4. Letnia ścieżka faktur

Cel

Poznawanie różnych powierzchni i rozwijanie świadomości ciała.

Materiały

• trawa,
• ręcznik,
• mata,
• tektura,
• kamienie,
• szyszki,
• poduszki,
• drewniane elementy.

Przebieg

Z materiałów powstaje krótka ścieżka.

Dzieci mogą przejść po niej:

• w butach,
• w skarpetkach,
• na czworakach,
• prowadząc samochód,
• dotykając materiałów dłonią.

Nie należy wymagać chodzenia boso.

Po przejściu dzieci mogą określić:

• miękkie,
• twarde,
• gładkie,
• szorstkie,
• chłodne,
• ciepłe.

Pytanie dnia

Która powierzchnia była najprzyjemniejsza dla twojego ciała?

---

Dzień 5. Zapachy lata

Cel

Rozwijanie uważności węchowej i słownictwa opisującego doświadczenia.

Materiały

• mięta,
• cytryna,
• ogórek,
• trawa,
• kwiaty,
• zioła,
• skórka pomarańczy.

Przebieg

Dzieci wąchają wybrane produkty bez konieczności zamykania oczu.

Mogą zdecydować:

• podoba mi się,
• nie podoba mi się,
• chcę jeszcze,
• wystarczy.

Starsze dzieci próbują znaleźć słowa:

• świeży,
• mocny,
• słodki,
• kwaśny,
• ziołowy,
• znajomy.

Ważne

Nie stosujemy intensywnych olejków eterycznych bez wiedzy o alergiach i potrzebach zdrowotnych dzieci.

Pytanie dnia

Który zapach przypomina ci lato?

---

TYDZIEŃ 2

Ruch, ciało i przestrzeń

Dzień 6. Zwierzęta na wakacjach

Cel

Rozwijanie dużej motoryki, wyobraźni i naśladowania.

Przebieg

Dzieci wybierają sposób poruszania się zwierzęcia:

• kot przeciąga się,
• żaba skacze,
• bocian stoi na jednej nodze,
• niedźwiedź idzie ciężko,
• wąż pełza,
• motyl porusza rękami.

Nauczyciel nie musi demonstrować „poprawnego” ruchu. Dzieci mogą wymyślać własne zwierzęta.

Wersja dostępna

Ruch można wykonać:

• siedząc,
• samymi dłońmi,
• mimiką,
• przy użyciu figurki.

Pytanie dnia

Jakie zwierzę poruszałoby się najciszej?

---

Dzień 7. Tor przeszkód, który budują dzieci

Cel

Planowanie, współpraca, równowaga i sprawczość.

Materiały

• krzesła,
• sznurki,
• poduszki,
• obręcze,
• klocki,
• pachołki,
• kartony.

Przebieg

Zamiast gotowego toru nauczyciela dzieci same wybierają:

• gdzie trzeba przejść,
• co ominąć,
• pod czym się przeczołgać,
• gdzie zatrzymać się,
• gdzie wykonać spokojny ruch.

Na końcu grupa sprawdza trasę i poprawia miejsca zbyt trudne lub niebezpieczne.

Pytanie dnia

Co zmieniliśmy, żeby tor był dobry dla wszystkich?

---

Dzień 8. Piłka nie tylko do rzucania

Cel

Eksperymentowanie, koordynacja i naprzemienność.

Przebieg

Dzieci szukają różnych sposobów użycia piłki:

• turlanie,
• przesuwanie stopą,
• toczenie po pochylni,
• przenoszenie na chuście,
• prowadzenie między przeszkodami,
• podawanie bez użycia dłoni.

Nie organizujemy konkurencji na szybkość. Celem jest odkrycie możliwie wielu rozwiązań.

Pytanie dnia

Ile sposobów poruszania piłki znaleźliśmy?

---

Dzień 9. Zatrzymaj się jak posąg

Cel

Rozwijanie kontroli ruchu i reagowania na sygnał bez presji rywalizacji.

Przebieg

Dzieci poruszają się przy rytmie wyklaskiwanym przez nauczyciela.

Kiedy rytm milknie, mogą:

• zatrzymać się,
• usiąść,
• położyć ręce na brzuchu,
• przyjąć dowolną bezpieczną pozycję.

Następnie to dzieci tworzą rytm i sygnał zatrzymania.

Ważne

Dziecko, które potrzebuje ruchu, może po zatrzymaniu:

• kołysać się,
• ściskać piłeczkę,
• wykonywać drobny ruch dłoni.

Pytanie dnia

Co pomaga ciału zatrzymać duży ruch?

---

👇📚 Przeczytaj eBook:

📘 Trening Pamięci Roboczej: Neurodydaktyczne ćwiczenia dla dzieci w wieku szkolnym eBook 19 zł

Dzień 10. Wyprawa bardzo powolnych ludzi

Cel

Świadomość ruchu, równowaga i wyciszenie po aktywności.

Przebieg

Grupa próbuje przejść krótki odcinek:

• jak najwolniej,
• bardzo małymi krokami,
• z wyobrażoną miską wody,
• jak po miękkim śniegu,
• jak po księżycu.

To nie wyścig. Każdy obserwuje, co dzieje się z jego ciałem, gdy porusza się wolniej.

Pytanie dnia

Co zauważyłeś, kiedy twoje ciało zwolniło?

---

TYDZIEŃ 3

Przyroda bez podręcznika

Dzień 11. Detektywi kolorów

Cel

Obserwacja przyrody, klasyfikowanie i rozwijanie słownictwa.

Przebieg

Nauczyciel podaje kolor, a dzieci poszukują go:

• w ogrodzie,
• na ubraniach,
• w sali,
• na zabawkach.

Nic nie musi być zbierane ani zrywane. Można wskazać, podejść albo opisać znaleziony element.

Starsze dzieci szukają odcieni:

• jasnego,
• ciemnego,
• prawie żółtego,
• zielonego z domieszką brązu.

Pytanie dnia

Którego koloru przyroda ma dziś najwięcej?

---

Dzień 12. Małe rzeczy, których zwykle nie widzimy

Cel

Ćwiczenie skupienia i szacunku wobec żywych organizmów.

Przebieg

Dzieci obserwują mały fragment ogrodu albo podwórka.

Szukają:

• żyłek na liściu,
• pęknięcia w korze,
• śladu mrówki,
• źdźbła trawy,
• kropli wody,
• maleńkiego kamienia.

Nie chwytamy zwierząt i nie niszczymy ich siedlisk.

Pytanie dnia

Co było tak małe, że wcześniej tego nie zauważałeś?

---

Dzień 13. Pogodowe laboratorium

Cel

Obserwowanie zjawisk pogodowych i łączenie ich z sygnałami ciała.

Przebieg

Dzieci sprawdzają:

• czy wieje,
• gdzie jest cień,
• czy powietrze jest suche,
• co porusza się na wietrze,
• jak ciało reaguje na słońce.

Można zawiesić lekkie wstążki albo obserwować liście.

Rozmowa obejmuje również pytania:

• Czy chce mi się pić?
• Czy jest mi gorąco?
• Czy potrzebuję cienia?
• Czy moja skóra jest ciepła?

Pytanie dnia

Co pogoda mówi dziś naszemu ciału?

---

👇📚 Przeczytaj:

📘 Neurodydaktyka w praktyce. Jak wspierać pamięć, uwagę i koncentrację u dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym? eBook 20 zł

Dzień 14. Budujemy schronienie

Cel

Współpraca, planowanie przestrzenne i rozwiązywanie problemów.

Materiały

• koce,
• krzesła,
• duże kartony,
• klamerki,
• poduszki.

Przebieg

Dzieci budują miejsce, które ma chronić:

• przed słońcem,
• przed wyobrażonym deszczem,
• małe zwierzę,
• grupę podróżników.

Nauczyciel pyta:

• Co musi mieć schronienie?
• Jak wejść do środka?
• Czy jest wystarczająco stabilne?
• Ile osób może z niego korzystać?

Pytanie dnia

Co sprawia, że miejsce wydaje się bezpieczne?

---

Dzień 15. Wiadomość od drzewa

Cel

Rozwijanie wyobraźni, języka i relacji z przyrodą.

Przebieg

Grupa wybiera drzewo albo większą roślinę.

Dzieci obserwują:

• korę,
• gałęzie,
• liście,
• przestrzeń pod drzewem.

Następnie wymyślają, co drzewo mogłoby powiedzieć.

Na przykład:

• „Potrzebuję wody”.
• „Pod moimi liśćmi jest chłodniej”.
• „Nie łam moich gałęzi”.
• „Mieszkają na mnie owady”.

Dziecko niemówiące może pokazać gest, wybrać przedmiot lub wydać dźwięk.

Pytanie dnia

Czego potrzebuje roślina, żeby dobrze żyć?

---

👇📚 Przeczytaj eBook:

📘 Edukacja klimatyczna dla przedszkolaków: Scenariusze, zabawy i rozmowy o Ziemi eBook 20 zł

TYDZIEŃ 4

Współpraca i emocje

Dzień 16. Wieża, którą budujemy razem

Cel

Naprzemienność, wspólne planowanie i tolerowanie różnych pomysłów.

Materiały

Dowolne klocki, pudełka albo kubeczki.

Przebieg

Każde dziecko dokłada jeden element.

Może także powiedzieć:

• potrzebuję pomocy,
• chcę pominąć kolejkę,
• proszę przytrzymać,
• zacznijmy od nowa.

Nie oceniamy wysokości. Po zawaleniu wieży grupa sprawdza, co można zmienić.

Pytanie dnia

Co pomogło nam budować razem?

---

Dzień 17. Most dla zabawki

Cel

Rozwiązywanie problemu i dzielenie się pomysłami.

Materiały

• klocki,
• karton,
• rolki,
• deseczki,
• figurka albo samochód.

Przebieg

Zabawka musi przejść nad wyobrażoną rzeką.

Dzieci próbują zbudować most.

Nauczyciel nie podaje gotowego rozwiązania. Pyta:

• Co może go podtrzymać?
• Czy zabawka się mieści?
• Co się stało, kiedy most upadł?
• Czy możemy użyć innego materiału?

Pytanie dnia

Który pomysł powstał dzięki komuś innemu?

---

Dzień 18. Co pomaga, kiedy jest trudno?

Cel

Rozwijanie języka potrzeb i strategii samoregulacji.

Przebieg

Nauczyciel przedstawia krótkie sytuacje:

• zabawa się skończyła,
• jest bardzo głośno,
• klocki się przewróciły,
• kolega zabrał zabawkę,
• trzeba poczekać.

Dzieci wymyślają możliwe reakcje:

• powiedzieć „pomóż”,
• poprosić o przerwę,
• odejść w spokojniejsze miejsce,
• znaleźć inną rzecz,
• poczekać z dorosłym.

Nie szukamy jednej prawidłowej odpowiedzi.

Pytanie dnia

Która pomoc działa najlepiej dla ciebie?

---

Dzień 19. Dwie osoby, jeden przedmiot

Cel

Koordynacja i współpraca bez rywalizacji.

Materiały

• chusta,
• obręcz,
• duża piłka,
• pudełko.

Przebieg

Dwie osoby przenoszą wspólnie przedmiot:

• na chuście,
• między dłońmi,
• w pudełku,
• prowadząc obręcz.

Muszą uzgodnić:

• tempo,
• kierunek,
• moment zatrzymania.

Dzieci mogą używać słów, gestów albo ustalonego sygnału.

Pytanie dnia

Skąd wiedziałeś, że druga osoba chce zwolnić?

---

👇📚 Przeczytaj eBook:

📘 Emocje przedszkolaka – Praktyczne scenariusze zajęć o emocjach eBook 16 zł

Dzień 20. Nasza grupa potrafi

Cel

Wzmacnianie poczucia przynależności bez porównywania dzieci.

Przebieg

Grupa wspólnie wymienia to, co potrafi jako zespół:

• budować,
• pomagać,
• śmiać się,
• odpoczywać,
• słuchać muzyki,
• wymyślać historie,
• sprzątać po zabawie,
• mówić „stop”.

Nauczyciel może rozpocząć zdanie:

W naszej grupie można…

Dzieci dopowiadają słowem, ruchem albo pokazem.

Pytanie dnia

Co możemy zrobić tylko wtedy, gdy działamy razem?

---

TYDZIEŃ 5

Wyobraźnia i tworzenie bez szablonu

Dzień 21. Karton może być wszystkim

Cel

Rozwijanie zabawy symbolicznej i elastycznego myślenia.

Materiały

Duże i małe kartony.

Przebieg

Karton może zostać:

• łodzią,
• domem,
• jaskinią,
• autobusem,
• łóżkiem dla misia,
• sklepem,
• tunelem.

Dzieci nie muszą wspólnie uzgodnić jednego znaczenia. Różne kartony mogą pełnić różne funkcje.

Pytanie dnia

Czym jeszcze może być zwykłe pudełko?

---

Dzień 22. Opowieść z trzech przedmiotów

Cel

Rozwijanie narracji, komunikacji i wyobraźni.

Materiały

Trzy losowe przedmioty z sali.

Przebieg

Nauczyciel układa obok siebie na przykład:

• łyżkę,
• klocek,
• figurkę psa.

Grupa tworzy opowieść, w której każdy przedmiot ma znaczenie.

Każde dziecko może dodać:

• jedno słowo,
• dźwięk,
• ruch,
• gest,
• kolejny element historii.

Pytanie dnia

Co wydarzyło się najpierw, a co później?

---

Dzień 23. Maszyna do robienia dobrej pogody

Cel

Twórcze rozwiązywanie problemów i praca konstrukcyjna.

Materiały

• klocki,
• rolki,
• pudełka,
• sznurki,
• niepotrzebne bezpieczne pojemniki.

Przebieg

Dzieci budują wyobrażoną maszynę, która może:

• robić cień,
• przywoływać delikatny wiatr,
• napełniać chmury deszczem,
• chłodzić zwierzęta,
• wysyłać słońce w zimne miejsca.

Starsze dzieci wyjaśniają, jak działa maszyna.

Pytanie dnia

Jaki problem rozwiązuje nasz wynalazek?

---

Dzień 24. Teatr bez scenariusza

Cel

Ekspresja ruchowa, komunikacja i akceptowanie różnych ról.

Przebieg

Dzieci wybierają role:

• wiatr,
• drzewo,
• słońce,
• chmura,
• kropla,
• zwierzę.

Nauczyciel opowiada krótką historię, a dzieci reagują ruchem.

Nikt nie musi mówić ani występować pojedynczo.

Wersja spokojniejsza

Dziecko może sterować figurką albo kawałkiem tkaniny.

Pytanie dnia

Jak można pokazać coś bez używania słów?

---

👇📚 Przeczytaj także:

📘 Siła wyobraźni – 50 zabaw i ćwiczeń twórczych dla dzieci eBook 19 zł

Dzień 25. Muzeum niezwykłych rzeczy

Cel

Uczenie opisywania, wyboru i słuchania innych osób.

Przebieg

Każde dziecko wybiera bezpieczny przedmiot z sali lub ogrodu.

Przedmiot trafia do wspólnego „muzeum”.

Dziecko może:

• powiedzieć, dlaczego go wybrało,
• pokazać, jak się go używa,
• nadać mu nazwę,
• poprosić dorosłego o opisanie.

Ważne, aby nie oceniać wyboru jako zbyt zwykłego.

Pytanie dnia

Co sprawia, że zwykła rzecz staje się ciekawa?

---

TYDZIEŃ 6

Spokojne zakończenie lata

Dzień 26. Piknik uważności

Cel

Spokojna obecność, obserwacja otoczenia i odpoczynek.

Materiały

Koc, woda, opcjonalnie niewielka przekąska.

Przebieg

Grupa siada w ogrodzie albo przy otwartym oknie.

Przez krótką chwilę dzieci wybierają, co chcą zauważyć:

• jeden dźwięk,
• jeden kolor,
• ruch powietrza,
• temperaturę,
• kontakt ciała z kocem.

Nie wymagamy ciszy absolutnej ani zamykania oczu.

Pytanie dnia

Co zauważyłeś dopiero wtedy, gdy zatrzymaliśmy się na chwilę?

---

Dzień 27. Dzień małych decyzji

Cel

Rozwijanie sprawczości i komunikowania wyboru.

Przebieg

Dzieci w ciągu dnia otrzymują więcej realnych wyborów:

• sala czy ogród,
• piłka czy kreda,
• siedzenie na krześle czy poduszce,
• słuchanie historii czy oglądanie książki,
• udział czy obserwowanie.

Wybory powinny być prawdziwe i możliwe do zaakceptowania przez dorosłego.

Pytanie dnia

Która dzisiejsza decyzja była dla ciebie najważniejsza?

---

Dzień 28. Pomagamy naszej przestrzeni

Cel

Budowanie odpowiedzialności za wspólne miejsce.

Przebieg

Dzieci wybierają potrzebne działanie:

• podlanie roślin,
• uporządkowanie klocków,
• zebranie patyków,
• przygotowanie poduszek,
• sprawdzenie, czy materiały są dostępne dla młodszych dzieci.

Nie nazywamy tego karą ani „odrabianiem bałaganu”.

To troska o przestrzeń, z której grupa korzysta.

Pytanie dnia

Co zmieniliśmy, żeby wszystkim było łatwiej?

---

Dzień 29. Powtarzamy to, co było najlepsze

Cel

Wzmacnianie pamięci, refleksji i wpływu dzieci na plan.

Przebieg

Grupa wybiera jedną z wcześniejszych aktywności.

Nauczyciel może przypomnieć ją za pomocą przedmiotów:

• piłki,
• kartonu,
• miski z wodą,
• koca,
• klocków.

Dzieci głosują gestem, ustawieniem się obok przedmiotu albo symbolem AAC.

Wybrana aktywność zostaje powtórzona, ale dzieci mogą ją zmodyfikować.

Pytanie dnia

Co zrobiliśmy dziś inaczej niż za pierwszym razem?

---

👇📚 Przeczytaj:

📘 Nie ma jednej odpowiedzi – Jak rozwijać kreatywność i myślenie problemowe u dzieci? eBook 20 zł

Dzień 30. Lato, które zostaje z nami

Cel

Domknięcie programu i zauważenie doświadczeń dzieci.

Przebieg

Grupa wspomina:

• najciekawszy dźwięk,
• najlepszą zabawę ruchową,
• najprzyjemniejsze miejsce,
• najtrudniejsze doświadczenie,
• coś, czego nauczyła się o sobie.

Nie trzeba tworzyć pracy plastycznej.

Można zbudować na środku sali „mapę wspomnień” z przedmiotów symbolizujących wybrane dni:

• kamień,
• piłka,
• liść,
• klocek,
• kubek,
• kawałek tkaniny.

Każde dziecko wybiera jeden przedmiot lub tylko ogląda całość.

Pytanie dnia

Co z tego lata chcemy zabrać do kolejnych dni?

---

Co robić, gdy pada?

Większość aktywności można przenieść do sali.

Zamiast obserwacji ogrodu

• obserwacja widoku z okna,
• badanie roślin doniczkowych,
• szukanie kolorów w sali.

Zamiast dużego toru ruchowego

• trasa z poduszek,
• ruch dłoni i stóp,
• powolny spacer między krzesłami.

Zamiast zabawy wodą w ogrodzie

• mała miska na zabezpieczonym stoliku,
• przenoszenie suchego materiału,
• eksperyment z kroplomierzem prowadzony przez dorosłego.

Zamiast pikniku

• koc w sali,
• przygaszone światło,
• słuchanie deszczu,
• spokojne oglądanie książek.

Deszcz nie musi oznaczać rezygnacji z tematu.

Może stać się jego częścią.

👇📚 Przeczytaj eBook:

eBook: Jak uczyć empatii w przedszkolu: Ciekawe scenariusze zajęć dla dzieci 14 zł

Jak dostosować plan do żłobka?

Dzieci do trzeciego roku życia potrzebują:

• krótszych aktywności,
• większej powtarzalności,
• prostego języka,
• swobodnego odchodzenia i wracania,
• bezpośredniego modelowania przez dorosłego.

W żłobku warto:

• ograniczyć główną aktywność do kilku minut,
• przygotować nie więcej niż dwa–trzy materiały,
• pozwolić dziecku badać je we własnym tempie,
• komentować zamiast zadawać wiele pytań,
• powtarzać ulubione dni kilka razy.

Przykładowe komunikaty:

Woda płynie.

Miękkie.

Jeszcze?

Koniec.

Pomogę.

Nie chcesz.

Dziecko nie musi zrozumieć tematu dnia w sposób werbalny. Uczy się przez ruch, obserwację, relację i działanie.

---

Jak dostosować plan dla dzieci z ASD?

Nie każda aktywność otwarta i grupowa jest automatycznie dostępna dla dziecka autystycznego.

Warto zapewnić:

• prostą zapowiedź tego, co się wydarzy,
• pokaz materiałów przed rozpoczęciem,
• stałe miejsce odpoczynku,
• możliwość obserwowania bez uczestnictwa,
• jasny początek i koniec,
• komunikaty „stop”, „przerwa”, „jeszcze” i „pomóż”,
• ochronniki słuchu,
• alternatywę dla dotykania materiałów sensorycznych.

Nie należy wymagać:

• patrzenia w oczy,
• dotykania nieakceptowanych faktur,
• uczestnictwa w głośnym kole,
• naśladowania wszystkich ruchów,
• udawania emocji,
• wspólnego działania za wszelką cenę.

Celem jest zwiększenie dostępności, a nie uzyskanie jednakowego zachowania całej grupy.

Jak dostosować plan dla dzieci z ADHD?

Dziecko z ADHD może potrzebować:

• wcześniejszego rozpoczęcia ruchu,
• krótkich instrukcji,
• funkcji pomocnika,
• wyraźnego celu działania,
• zmiany roli,
• możliwości wykonania części zadania w ruchu,
• szybszego przejścia do praktyki.

Zamiast długiego wyjaśnienia:

Najpierw zbudujemy tor z czterech elementów, a następnie kolejno będziemy…

lepiej powiedzieć:

Wybierz pierwszy element toru.

Po wykonaniu kroku podajemy kolejną informację.

👇📚 Przeczytaj również:

Wczesne Wspomaganie Rozwoju (WWR) Przedszkolaka z ADHD eBook 18 zł

Jak uwzględnić dzieci niemówiące i korzystające z AAC?

Do każdej aktywności warto przygotować dostęp do kilku uniwersalnych komunikatów:

• chcę,
• nie chcę,
• jeszcze,
• koniec,
• pomóż,
• moja kolej,
• inaczej,
• podoba mi się,
• nie podoba mi się,
• przerwa.

Jeżeli dziecko używa urządzenia albo książki komunikacyjnej, system powinien znajdować się obok niego także:

• w ogrodzie,
• przy wodzie,
• podczas ruchu,
• na kocu.

AAC nie powinno pozostawać na półce tylko dlatego, że aktywność odbywa się poza stolikiem.

---

Jak dokumentować aktywności bez tworzenia dodatkowej pracy?

Plan bez drukowania nie oznacza braku dokumentacji.

Do dziennika można wpisywać krótko:

Przykład 1

Zabawy badawcze z wodą. Dzieci porównywały sposoby przenoszenia wody przy użyciu naczyń, gąbek i łyżek. Rozwijanie koordynacji wzrokowo-ruchowej, myślenia przyczynowo-skutkowego i współpracy.

Przykład 2

Obserwacje przyrodnicze w ogrodzie — poszukiwanie kolorów i drobnych elementów środowiska. Rozwijanie uwagi, słownictwa opisowego oraz szacunku wobec przyrody.

Przykład 3

Wspólne konstruowanie toru ruchowego. Planowanie przestrzeni, dostosowywanie poziomu trudności, rozwijanie równowagi i sprawczości dzieci.

Przykład 4

Zabawy wspierające rozpoznawanie potrzeb i komunikowanie przerwy, pomocy oraz odmowy. Rozwijanie współregulacji i funkcjonalnej komunikacji.

Przykład 5

Swobodna zabawa konstrukcyjna z wykorzystaniem kartonów i materiałów otwartych. Rozwijanie wyobraźni, zabawy symbolicznej i współdziałania.

---

👇 Przeczytaj:

📘 Scenariusze zajęć rewalidacyjnych dla przedszkolaków z afazją eBook 22 zł

Minimalna lista materiałów na całe 30 dni

Nie trzeba kupować trzydziestu zestawów.

Wystarczą:

• miski i kubeczki,
• woda,
• gąbki,
• kreda,
• piłki,
• sznurki,
• koce,
• poduszki,
• kartony,
• klocki,
• chusty lub kawałki tkanin,
• obręcze,
• latarka,
• bezpieczne materiały przyrodnicze,
• figurki i samochody,
• pojemniki,
• proste instrumenty lub przedmioty wydające dźwięk.

Najbardziej wartościowe są materiały otwarte, czyli takie, które nie narzucają jednego sposobu użycia.

Karton może być domem, łodzią, tunelem i sklepem.

Chusta może być rzeką, dachem, skrzydłami albo miejscem do przenoszenia piłki.

Kamień może być ładunkiem, skarbem, częścią budowli albo przedmiotem obserwacji.

Bezpieczeństwo latem

Program należy każdorazowo dostosować do:

• wieku dzieci,
• temperatury,
• jakości powietrza,
• dostępności cienia,
• stanu nawierzchni,
• potrzeb zdrowotnych,
• alergii,
• zasad placówki.

W gorące dni:

• ograniczamy intensywny ruch w pełnym słońcu,
• zapewniamy częsty dostęp do wody,
• wybieramy cień,
• obserwujemy zmęczenie i sygnały przegrzania,
• nie wymagamy kontynuowania aktywności,
• przenosimy część działań do chłodniejszej sali.

Aktualne działania administracji oświatowej i sanitarnej dotyczące wakacyjnego wypoczynku szczególnie podkreślają znaczenie wcześniejszego planowania programu, zasad bezpieczeństwa i dostosowania działań do warunków organizacyjnych.

Czy ten plan realizuje cele edukacyjne?

Tak — mimo że nie opiera się na kartach pracy.

W ciągu trzydziestu dni dzieci rozwijają:

Komunikację

• wybieranie,
• odmawianie,
• komentowanie,
• pytanie,
• dzielenie zainteresowania.

Kompetencje społeczno-emocjonalne

• naprzemienność,
• współpracę,
• rozpoznawanie potrzeb,
• korzystanie z pomocy,
• respektowanie granic.

Motorykę

• równowagę,
• koordynację,
• planowanie ruchu,
• sprawność dłoni,
• orientację w przestrzeni.

Myślenie

• przewidywanie,
• klasyfikowanie,
• rozwiązywanie problemów,
• rozumienie przyczyn i skutków,
• elastyczne wykorzystywanie przedmiotów.

Kontakt z przyrodą

• obserwowanie,
• zauważanie zmian,
• troskę o środowisko,
• poznawanie pogody i materiałów naturalnych.

Samoregulację

• zauważanie sygnałów ciała,
• wybieranie odpoczynku,
• komunikowanie przerwy,
• przechodzenie od ruchu do spokoju,
• korzystanie ze współregulacji dorosłego.

Uczenie przez zabawę pozwala dzieciom poznawać świat, rozwijać wyobraźnię i budować kompetencje społeczne w aktywności, która ma dla nich znaczenie.

---

👇📚 Przeczytaj eBook:

Budowanie odporności emocjonalnej u dzieci i młodzieży: Scenariusze zajęć dla pedagogów i nauczycieli eBook 21 zł

Błędy wakacyjnych planów

Najczęstszym błędem nie jest brak atrakcji.

Jest nim nadmiar.

Dorosły przygotowuje:

• eksperyment,
• pracę plastyczną,
• zabawę ruchową,
• piosenkę,
• kartę,
• konkurs,
• dekorację.

Każdy element ma zostać wykonany tego samego dnia.

Dzieci przechodzą od zadania do zadania, ale mają coraz mniej czasu na:

• własny pomysł,
• powtórzenie ciekawego doświadczenia,
• rozmowę,
• swobodną zabawę,
• odpoczynek.

„30 dni lata z sensem” opiera się na innej zasadzie:

Jedno dobre doświadczenie może wystarczyć na cały dzień.

Jeżeli dzieci przez czterdzieści minut budują schronienie z kartonów, zmieniają projekt, negocjują i tworzą opowieść — nie trzeba przerywać ich tylko po to, aby zrealizować wcześniej zaplanowaną wyklejankę.

Plan ma wspierać życie grupy.

Nie grupa plan.

Co powiedzieć rodzicom?

Krótka informacja może brzmieć:

Podczas wakacyjnego dyżuru realizujemy program „30 dni lata z sensem”. Każdego dnia dzieci uczestniczą w prostych aktywnościach opartych na ruchu, zabawie, doświadczeniach sensorycznych, przyrodzie i współpracy. Program nie wymaga kart pracy ani drukowanych pakietów. Najważniejsze są aktywność dziecka, komunikowanie wyborów, bezpieczna relacja i możliwość odpoczynku.

Można również codziennie przekazać jedno zdanie:

Dziś dzieci badały, jak woda może być przenoszona różnymi sposobami.

Dziś wspólnie zaprojektowały tor przeszkód.

Dziś ćwiczyliśmy komunikowanie „pomóż”, „przerwa” i „jeszcze”.

Dziś dzieci obserwowały drobne elementy przyrody, których zwykle nie zauważamy.

Rodzic otrzymuje konkretną informację bez konieczności prezentowania kolejnej pracy papierowej.

---

Zakończenie

Lato w placówce nie musi być ani przechowalnią, ani niekończącym się festiwalem atrakcji.

Może być czasem prostszej edukacji.

Takiej, która zaczyna się od pytania:

Co możemy dziś naprawdę zobaczyć, poczuć, zbudować, sprawdzić albo zrobić razem?

Dzieci nie potrzebują trzydziestu idealnych scenariuszy.

Potrzebują dorosłych, którzy potrafią:

• zauważyć ich zainteresowanie,
• przygotować bezpieczną przestrzeń,
• dać wybór,
• pozwolić na powtórzenie,
• zatrzymać aktywność przed przeciążeniem,
• zaakceptować, że nie każde dziecko uczestniczy tak samo.

Właśnie wtedy lato nabiera sensu.

Nie dlatego, że każdego dnia powstaje produkt.

Dlatego, że każdego dnia dziecko ma szansę czegoś doświadczyć — własnym ciałem, we własnym tempie i w relacji z innymi.

Źródła i materiały do pogłębienia

• World Health Organization — Guidelines on Physical Activity, Sedentary Behaviour and Sleep for Children Under 5 Years of Age. Rekomendacje dotyczące codziennego ruchu, czasu siedzącego i snu małych dzieci.
  WHO — wytyczne dla dzieci poniżej 5. roku życia
• UNICEF — The Importance of Outdoor Play. Omówienie znaczenia zabawy na zewnątrz dla zdrowia fizycznego, emocjonalnego i uczenia się.
  UNICEF — The Importance of Outdoor Play
• UNICEF i LEGO Foundation — Learning Through Play. Opracowanie dotyczące zabawy jako środowiska rozwoju, wyobraźni, eksploracji i kompetencji społecznych.
  UNICEF — Learning Through Play
• UNICEF — Calling for Play in an Increasingly Digital World. Znaczenie swobodnej zabawy, ruchu, pleneru i zabawy wspieranej przez dorosłych.
  UNICEF — Calling for Play
• Ministerstwo Edukacji — Wakacje w przedszkolu. Informacje dotyczące funkcjonowania przedszkoli jako placówek nieferyjnych i możliwości organizacji dyżurów.
  Ministerstwo Edukacji — Wakacje w przedszkolu
• Ministerstwo Edukacji — Tydzień dla Bezpieczeństwa 2026. Aktualne materiały i kierunki działań związanych z bezpieczeństwem dzieci.
  Ministerstwo Edukacji — Tydzień dla Bezpieczeństwa

💎 Subskrypcja

📚 💎 Subskrypcja miesięczna 9 zł umożliwia dostęp do strefy PREMIUM: Scenariuszy, IPET, WOPFU, ocen opisowych, Terapii pedagogicznej, Zajęć specjalistycznych/rewalidacyjnych/Arkuszy i innych inspiracji
🧠 Konkretnych narzędzi do pracy z uczniem – bez „lania wody”.
📚 eBooki zawierają wzory i materiały do wykorzystania od razu w klasie.

👇 Przeczytaj:

Jak Uczyć Dzieci Życzliwości? Scenariusze zajęć i zabawy dla przedszkolaków eBook 18 zł