Jak pomóc dziecku z depresją. Wskazówki dla rodziców i nauczycieli

Dzwoń pod 116! – czyli jak pomóc dziecku z depresją

Depresja kojarzona jest przede wszystkim z uczuciem smutku i przygnębienia, czyli z obniżonym nastrojem. Nastrój to długotrwała emocja, która wpływa na sposób patrzenia na życie. U osoby, której nastrój jest depresyjny, depresyjne staje się postrzeganie świata, innych ludzi i samych siebie. Kilkanaście lat temu uważano, że depresja u dzieci właściwie nie występuje lub jest chorobą niezwykle rzadką. Depresja u dzieci mogła być niezauważana dlatego, że nikt nie pytał dziecka o jego uczucia i nastrój.

W ostatnim czasie znacznie wzrosło zainteresowanie zjawiskiem depresji u dzieci. Coraz częściej spotkać można dzieci, które mówią nam o pojawiających się u nich uczuciach smutku, poczucia bezwartościowości, przygnębieniu, zniechęceniu, rozdrażnieniu czy bezradności. Większość z nich szybko i w sposób spontaniczny odzyskuje dobry nastrój i równowagę emocjonalną. U części jednak nastrój depresyjny utrzymuje się przez dłuższy czas, wywierając znaczny wpływ na wszystkie aspekty funkcjonowania dziecka: relacje rodzinne, funkcjonowanie szkolne, relacje z rówieśnikami. 

Depresja jako choroba – lub inaczej: klinicznie rozpoznany zespół depresyjny – to długotrwały, szkodliwy i poważny stan charakteryzujący się nadmiernym obniżeniem nastroju oraz innymi objawami psychicznymi, behawioralnymi i fizycznymi. Jej przebieg może być przewlekły, ze stałym nasileniem objawów, lub może przyjmować postać nawracających epizodów o łagodnym, umiarkowanym lub ciężkim nasileniu, oddzielonych okresami dobrego samopoczucia. Ze względu na nieco inne objawy depresja u dzieci nie jest szybko diagnozowana, a u części z nich w ogóle nie zostaje rozpoznana, ponieważ jej objawy bywają bagatelizowane.

OBJAWY DEPRESJI

Objawy depresji zależą od etapu rozwojowego dziecka. Im jest ono młodsze, tym trudniej im niż dorosłym nazywać swoje emocje, dlatego częściej wyrażają je one poprzez swoje zachowanie. U dzieci, zwłaszcza w młodszym wieku szkolnym, często w obrazie depresji dominuje niepokój, a nie apatia, objawiający się rozdrażnieniem, rozproszeniem uwagi, ciągłą i nadmierną aktywnością bez przerw na odpoczynek. W wielu przypadkach specjaliści błędnie rozpoznają ADHD zamiast depresji. U dzieci rzadziej pojawiają się poczucie winy i beznadziejności, a także anhedonia (brak lub utrata odczuwania przyjemności i radości). Plany samobójcze u dzieci z depresją rzadziej prowadzą do śmierci niż w pozostałych grupach wiekowych, jednak częste są u nich myśli o śmierci, chęć, by zasnąć i się nie obudzić. 

Dzieci cierpiące na depresję często skarżą się na dolegliwości somatyczne, takie jak: bóle brzucha, bóle głowy, bóle nóg, brak apetytu i łaknienia, mimowolne moczenie się. Dzieci – szczególnie te młodsze – nie dysponują odpowiednim słownictwem, żeby szczegółowo opisać swoje uczucia. Do pewnego wieku po prostu nie rozumieją takich złożonych terminów, jak „samoocena”, „wina”, „koncentracja uwagi”. Nie rozumiejąc tych pojęć, nie potrafią precyzyjnie określić swoich nastrojów. Mogą natomiast sygnalizować swoje problemy poprzez zachowanie.

Typowe zachowania mogące świadczyć o wystąpieniu depresji to (obok zmiany wzorca odżywiania i snu): trudności w funkcjonowaniu szkolnym, np. częstsze spóźnienia, zwiększona absencja, opuszczanie zwłaszcza pierwszej lekcji, unikanie lekcji, na których przewidziane są sprawdziany, wycofanie z aktywnego udziału w zajęciach, częsty brak przygotowania do lekcji,trudności w usiedzeniu bez ruchu, niespokojne kręcenie się, niepokój manipulacyjny, np. pociąganie lub skręcanie włosów, skubanie skóry, fragmentów garderoby czy innych przedmiotów, co często pozostaje w wyraźnym kontraście z ogólnym spowolnieniem psychoruchowym oraz monotonnym, często bardzo cichym i skąpym sposobem wypowiadania się, nagłe wybuchy złości, częste uskarżanie się i pretensje lub trudna do wyjaśnienia drażliwość, wzmożona płaczliwość, widoczne przejawy napięcia, niepokoju, lęku,odmowa współpracy, zachowania aspołeczne.


DIAGNOZA DEPRESJI 

Metody diagnozy depresji u dzieci podzielić możemy na zasadnicze kategorie: arkusze samooceny, wywiady psychiatryczne oraz oceny klinicystów, rodziców i nauczycieli.

Arkusze samooceny pozwalają na oszacowanie stopnia nasilenia symptomów depresyjnych. Kwestionariusze testów (do samodzielnego wypełnienia) nie dają pełnej, profesjonalnej diagnozy depresji. Stanowią próbę oszacowania siły objawów. W celu ustalenia właściwej diagnozy należy zgłosić się do specjalisty. Rozpoznanie depresji jest rozpoznaniem lekarskim, może je zatem postawić wyłącznie lekarz, docelowo powinien być to psychiatra bądź psychiatra dzieci i młodzieży. 

Nauczyciele powinni opierać się na obserwacji: zmian w zachowaniu, w charakterze relacji z kolegami, w poziomie szkolnych osiągnięć, w natężeniu szkolnych aktywności. Jednak, aby dostrzec „sygnały ostrzegawcze”, ważna jest znajomość ucznia. Można do tego wykorzystać listę symptomów depresyjnych manifestowanych w klasie szkolnej. To stwierdzenia dotyczące funkcjonowania dziecka w klasie szkolnej, w kontakcie z nauczycielami i rówieśnikami. Nauczyciel wypełnia listę, przypominając sobie, co działo się z dzieckiem w ciągu ostatniego miesiąca, i zaznacza na skalach stopnia intensywności podanych zachowań, które odnoszą się do ucznia. W sposób analogiczny skonstruowana jest Lista symptomów manifestowanych w środowisku domowym. Lista ta przeznaczona jest dla matek i ojców dzieci. Składa się z dwudziestu stwierdzeń, nieróżniących się treściowo od tych, które zawarte są w liście symptomów manifestowanych w klasie szkolnej. 
 

Symptomy012
Pogorszenie wyników w nauce   
Utrata zainteresowania nauką   
Łatwe zniechęcanie się   
Nadpobudliwość   
Wzrastająca zależność   
Skargi na dolegliwości fizyczne   
Zasypianie na lekcji   
Wycofanie się z kontaktów z rówieśnikami   
Nasilony lęk   
Brak motywacji do pracy   
Trudności w podejmowaniu decyzji   
Samodeprecjacja   
Skłonność do irytacji   
Drażliwość   
Przygnębienie   
Poczucie winy   
Płaczliwość   
Męczliwość   
Utrata bądź przybranie na wadze   
Regresja w zabawie                           


LECZENIE DEPRESJI 

Depresja to poważna choroba, która wymaga odpowiedniego postępowania. Jest chorobą uleczalną, a im wcześniej podejmie się odpowiednie działania, tym efektywniejsze będzie jej leczenie. Leczeniem depresji u dzieci i młodzieży zajmują się psychiatrzy dziecięcy, psychologowie i psychoterapeuci. Kompleksowe leczenie zaburzeń depresyjnych u dzieci i młodzieży obejmuje: 

  • psychoterapię, 
  • leczenie farmakologiczne, 
  • psychoedukację rodziny, 
  • trening umiejętności społecznych, 
  • zabezpieczenie potrzeb rozwojowych dzieci i nastolatków. 

Leczenie powinno koncentrować się na wszystkich obszarach nieprawidłowego funkcjonowania dziecka, do których należą: 

  • trudności w nauce,
  • trudności w relacjach społecznych,
  • trudności w rozwiązywaniu problemów,
  • trudności w kontrolowaniu emocji i radzeniu sobie z emocjami,
  • dysfunkcjonalne (nieprawidłowe) przekonania dotyczące siebie, innych ludzi i własnej przyszłości, 
  • nieprawidłowe relacje rodzinne. 

ROLA I WSPARCIE NAUCZYCIELA 

Dzięki temu, że dzieci wiele godzin dziennie spędzają w szkole, to właśnie uważny nauczyciel czy wychowawca może być pierwszą osobą, która zauważy niepokojące objawy. Należy pamiętać, że zarówno dziecko ciche, wycofane, wyglądające na smutne lub przygnębione, jak i dziecko drażliwe, sprawiające problemy wychowawcze mogą cierpieć z powodu depresji. Wychowawca lub inny nauczyciel powinni w sposób spokojny i życzliwy porozmawiać z dzieckiem o jego samopoczuciu i problemach. Należy unikać szorstkiego, krytycznego podejścia i stawiania wysokich wymagań, warto okazywać serdeczność, chęć zrozumienia i bezwarunkowy szacunek. 
 

NAUCZYCIELU: Zanim przystąpisz do rozmowy z dzieckiem, spędź kilka chwil ze sobą: zastanów się nad swoją reakcją, nastawieniem do dziecka, i przemyśl, w jaki sposób chcesz z nim rozmawiać. Unikaj wypytywania, aby uczeń nie poczuł się jak na „przesłuchaniu”. Natomiast wyrażaj swoją gotowość do wysłuchania go („Chcę Ci powiedzieć, że jeśli będziesz chciał o czymś ze mną porozmawiać, to zawsze znajdę czas, aby Cię wysłuchać”, „Ważne jest dla mnie, żebyś dobrze czuł się w szkole. Czy potrzebujesz czegoś z mojej strony, czy mogę coś dla Ciebie zrobić?”). Jeśli nie rozumiesz czegoś w wypowiedzi ucznia, doprecyzuj, zadając dodatkowe pytania („Co dokładnie się stało?”, „Czy możesz podać jakiś przykład zachowań, o których wspomniałeś?”). Unikaj zgadywania, o co uczniowi mogło chodzić. Nie krytykuj i nie podważaj prawdziwości tego, co uczeń mówi o swoim przeżywaniu rzeczywistości szkolnej (unikaj sformułowań typu „Nie wygłupiaj się – przecież nic takiego się nie stało”). Sprawdzaj, jakie znaczenie dla ucznia mają określone zdarzenia i jak uczeń je przeżywa („Co to dla Ciebie oznaczało?”). Interesuj się uczniem na co dzień, niezależnie od jego nastroju, a nie tylko wówczas, kiedy widzisz niepokojące objawy. Na przykład, jeśli zachowanie dziecka budzi niepokój, możesz dyskretnie zapytać je o samopoczucie. Możesz powiedzieć, jakie objawy cię niepokoją: „Wydajesz mi się od jakiegoś czasu smutny/rozdrażniony. Nie bawisz się z kolegami tak, jak to było kiedyś. Siedzisz sam na przerwie. Co się wydarzyło? Chciałabym z Tobą o tym porozmawiać…”. Nie należy natomiast od razu pytać, np. czy w domu źle się dzieje. 


WSPÓŁPRACA Z RODZICAMI 

Jeśli nauczyciel zauważy niepokojące objawy u ucznia, wskazane jest, aby porozmawiał z jego rodzicami o potrzebie dokonania oceny stanu psychicznego dziecka przez psychologa szkolnego lub psychologa w poradni psychologiczno-pedagogicznej. Zaproś na rozmowę jego rodziców. Zaproponuj dogodny dla obu stron czas oraz miejsce gwarantujące swobodną rozmowę z zachowaniem dyskrecji. Unikaj rozmów „w przelocie”, podczas dyżuru na korytarzu czy w czasie przerwy między lekcjami. Wymiana spostrzeżeń między rodzicami i nauczycielami pomaga szybciej postawić diagnozę. Uczniowie spędzają w szkole bardzo dużo czasu, więc nauczyciele niejednokrotnie dostrzegają więcej niż rodzice. Widzą ucznia w innym środowisku, w innej roli. Często mogą obserwować zachowania i sytuacje, do których nie mają dostępu rodzice. Powiedz rodzicom o swoich obserwacjach. Opisuj dokładnie niepokojące Cię zachowania dziecka, unikaj sformułowań oceniających. Wyraź swój niepokój i zachęć rodziców do skontaktowania się ze specjalistą. Podaj konkrety, np. adres i telefon poradni, z której pomocy dziecko mogłoby skorzystać. 

GDZIE SZUKAĆ POMOCY? 

Forum Przeciw Depresji – portal społecznościowy prowadzony w ramach ogólnopolskiej kampanii, na którym można znaleźć kompendium wiedzy w zakresie depresji, gdzie szukać pomocy oraz forum moderowane przez lekarzy specjalistów, gdzie osoby chore oraz ich bliscy mogą uzyskać wsparcie: http://www.forumprzeciwdepresji.pl.

Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę – oferuje bezpłatną pomoc telefoniczną i online dla dzieci i młodzieży oraz dla rodziców i nauczycieli poprzez prowadzenie Telefonu Zaufania dla Dzieci i Młodzieży (116 111) oraz Telefonu dla Rodziców i Nauczycieli w sprawie Bezpieczeństwa Dzieci (800 100 100), gdzie młodzi obywatele mają możliwość dzielenia się kłopotami w trudnych sytuacjach, a ich najbliżsi uzyskać m.in. informację i wsparcie trudności wynikających z zaburzeń depresyjnych dostrzeżonych u dzieci. Więcej informacji i kontakt online przez stronę http://www.116111.pl oraz http://www.800100100.pl. 

Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka – dzwoniący pod numer telefonu 800 12 12 12 nie ponoszą żadnych kosztów. Czekają tam specjaliści, z którymi dzieci i młodzież mogą porozmawiać, gdy m.in. przeżywają trudności w szkole i w domu, odczuwają lęk, smutek, osamotnienie, zauważają u siebie objawy depresyjne. Pod numer Dziecięcego Telefonu Zaufania mogą również dzwonić osoby dorosłe, by zgłosić problemy dzieci. Działa również, dedykowany młodym ludziom, czat internetowy – https://brpd.gov.pl/sos-czat/ – prowadzony przez profesjonalnych psychologów. Czat ma charakter nieodpłatny, nie wymaga logowania ani instalowania aplikacji, a obsługujący go eksperci są osobami profesjonalnie przygotowanymi do udzielania dzieci i młodzieży takiego wsparcia. Telefon i czat internetowy są czynne przez całą dobę, siedem dni w tygodniu. 

Fundacja Itaka – która prowadzi Antydepresyjny Telefon Zaufania (numer: 22 654 40 41) oraz udziela szerokiego wsparcia osobom chorującym na depresję i ich najbliższym. Informacje na temat wsparcia, którego udziela Fundacja, można znaleźć na stronie: http://www.stopdepresji.pl. 

Stowarzyszenie Aktywnie Przeciwko Depresji – prowadzące działalność społeczno-edukacyjną w zakresie profilaktyki, wykrywania i leczenia zaburzeń psychicznych, a w szczególności zaburzeń depresyjnych. Kontakt do Stowarzyszenia można znaleźć na stronie: http://www.depresja.org. 

Centrum Wsparcia dla osób w stanie kryzysu psychicznego – 24 godziny przez 7 dni w tygodniu działa bezpłatna linia telefoniczna (800 70 22 22) dla osób w kryzysie psychicznym, które potrzebują doraźnej pomocy psychologicznej. W wyznaczonych godzinach w Centrum pełnią dyżury także specjaliści: lekarze psychiatrzy, prawnicy oraz pracownicy socjalni. Wsparcie można uzyskać również poprzez e-mail oraz czat z profesjonalistami. Więcej informacji na stronie: http://www.liniawsparcia.pl. 

Trudno zapobiec pierwszemu epizodowi depresji u dzieci i młodzieży. Należy poważnie traktować czynniki ryzyka i dokonać analizy sytuacji pod kątem ich obecności. Ważne są obserwacja, bliski kontakt z dzieckiem i właściwe reagowanie w przypadku pojawienia się zwiastunów depresji. W porę udzielona profesjonalna pomoc, a także współpraca rodziców i nauczycieli w procesie leczenia prowadzą do trwałych pozytywnych rezultatów.

autor: Dorota Zając

źródło: zycieszkoly.com.pl

#arkusze #czytanie #edukacja #ekologia #emocje #godzinawychowawcza #grafomotoryka #integracja #jesień #kodowanie #kolorowanie #kolorowanki #kolory #kreatywność #lato #lekcja #logiczne #logopedia #manualne #matematyka #metoda #mindfulness #motoryka #percepcja #przedszkole #psychologia #rewalidacja #rozwój #ruch #rytm #scenariusz #scenariusze #sensoryka #storytelling #szkoła #toksyczni #umiejętnościspołeczne #uwaga #uważność #warzywa #wiosna #zabawy #zajęcia #zajęciaspecjalistyczne #zwierzęta

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s