Hortiterapia, czyli terapia ogrodem

Znamy przeróżne zalety kwiatów, krzewów i drzew. Badacze co rusz odkrywają nowe. Właśnie dlatego stworzyli formę terapii która te niezwykłe właściwości roślin wykorzystuje do leczenia różnych zaburzeń i przypadłości. Ta metoda to hortiterapia.

#zielone lekcje

Poranek. Pierwsze promienie słońca przeciskają się pomiędzy listkami brzozy, wpadają do ogrodu powoli budząc jego mieszkańców do życia. Wolno stawiasz stopy na kamiennej ścieżce, potrącasz kwiaty lawendy, wzbijasz obłoki zapachów. Przeczesujesz dłonią miętę i zaglądasz pomiędzy liście paproci, ostróżek i hortensji. Wysokie trawy kołyszą się na wietrze. Przebywanie w pięknym otoczeniu i satysfakcja z ciężkiej, często fizycznej pracy daje ci poczucie odprężenia i relaksu.

Hortiterapia już w połowie XX w. została uznana przez wiele państw za oficjalną metodę terapeutyczną. Polska dopiero od kilku lat korzysta z niej w praktyce. Istotą hortiterapii jest wykorzystanie pracy w ogrodzie do poprawy kondycji psychicznej i fizycznej.

Praca w ogrodzie (aktywna i bierna) szybko przynosi efekty w postaci: zdecydowanego obniżenia poziomu stresu, wzrostu koordynacji ruchowej oraz równowagi, zwiększenia pewności siebie (co znacząco wpływa na wzrost poczucia własnej wartości), wzmocnienia siły mięśni, poprawy koncentracji uwagi, wzmocnienia samodzielności, większej dokładności oraz wytrwałości. Terapia w grupie poprawia umiejętności współpracy z innymi, co ma wpływ na ogólne podniesienie kompetencji społecznych.

Raj w ogrodzie

Ostatnie lata przyniosły ciekawe badania na temat pozytywnego wpływu roślin na zdrowie psychiczne ludzi. Okazuje się, że przebywanie wśród drzew i kwiatów nie tylko poprawia kondycję fizyczną i psychiczną człowieka ale również wprowadza do codziennego życia wartości estetyczne i psychologiczne, sprzyja wyrażaniu swojej osobowości i wykorzystywaniu talentów. Praca w ogrodzie ma duże znaczenie dla osób starszych, ponieważ dzięki niej czują się potrzebni.

Kontakt z naturą jest niezbędny dla prawidłowego rozwoju psychicznego dzieci. Badania Tiny Waliczek oraz Jayne Zajicek z 1999 roku pokazują, że dzieci przebywające w ogrodach mają bardziej rozwinięte zachowania opiekuńcze, chętniej dbają o innych i pomagają słabszym, a także są bardziej odpowiedzialne. Badacze sprawdzili również oddziaływanie pracy w ogrodzie na zachowanie młodzieży. Okazało się, że sprzyja ona obniżeniu agresywności, zwiększa ochotę do podnoszenia kwalifikacji i zdobywania wiedzy oraz mobilizuje do poszukiwania pracy.

Badania przeprowadzone w 1996 roku przez dra Williama Sullivana i dra Francesa Kuo, dyrektorów Human Environment Research Laboratory z University of Illinois-Champaign dowiodły, że w rodzinach żyjących w domach otoczonych zielenią jest mniej agresji i przemocy niż w rodzinach mieszkających w otoczeniu bez roślinności. Wnioski z wielu badań nad wpływem kontaktu z przyrodą na człowieka przyczyniły się do opracowania metod terapeutycznych wykorzystywanych w ogrodach, parkach i innych terenach zielonych.

Obudź zmysły

Hortiterapia (aktywna i bierna) polega na doświadczaniu natury za pomocą wszystkich zmysłów. Jak dowodzi Stephen Kaplan, profesor psychologii z Michigan, przebywanie w naturalnym otoczeniu roślinnym i oderwanie się od rutyny rozbudza zaciekawienie i bardzo odpręża.

Badania wskazują, że zapachy wydzielane przez rośliny mają znaczenie w procesie nauki i zapamiętywania, bowiem potrafią rozbudzać pewne wspomnienia z dzieciństwa. Wpływają także na odczucia i nastrój ludzi, działają na organizm zarówno pobudzająco, jak i wyciszająco.

Projektując miejsca do hortiterapii należy pamiętać o właściwym doborze kolorów kwiatów. Badania dowodzą, że jasne barwy pobudzają, a ciemne uspokajają. Warto unikać nadmiaru, gdyż zbyt wiele bodźców może pogorszyć nastrój osób przeżywających trudne emocje.

Ogrody terapeutyczne oferują możliwość posmakowania niektórych jadalnych roślin i kwiatów. Taka okazja przynosi (oprócz doznań smakowych i odpowiedniej porcji elementów odżywczych) działanie terapeutyczne.

Bardzo często doznania odbierane za pomocą dotyku przyczyniają się do intensywniejszego odczuwania danego zjawiska, niż za pomocą węchu, czy słuchu. Przebywając w ogrodach terapeutycznych skupiamy się na podmuchach wiatru, sile promieni słonecznych, czy deszczu.

Podczas hortiterapii warto skupiać się na uspokajających doznaniach słuchowych. Szum traw, szelest liści, czy śpiew ptaków to tylko niektóre odgłosy ogrodu. Koncentrując się na dźwiękach warto na chwilę zamknąć oczy, żeby doznania słuchowe docierały do nas z większą mocą.

Terapeuci w doniczkach

Poprawie zdrowia sprzyjają nie tylko ogrody, lasy i parki ale każdy kontakt z roślinami, także z tymi pielęgnowanymi w domu. Miasto często odbiera możliwość skorzystania z dobrodziejstw własnego ogrodu. Warto zatem uprawiać rośliny w doniczkach na parapetach, czy na balkonach. Zaletą tej formy hodowli jest możliwość codziennego, bezpośredniego kontaktu z roślinami które w pomieszczeniach stanowią często element dekoracyjny. Tworzenie kompozycji roślinnych pozwala wykazać się kreatywnością i zaspokoić potrzebę twórczej ekspresji.

Rosnące na parapetach, czy balkonach rośliny są źródłem przyjemności przez cały rok. Samodzielna pielęgnacja oraz stopniowe zdobywanie wiedzy na temat ich uprawy może stanowić źródło osobistego rozwoju. Ponadto, uprawa roślin w mieszkaniach nie wymaga dużego wysiłku fizycznego, więc nawet osoby w podeszłym wieku, czy niepełnosprawne mogą podjąć trud opieki nad nimi. Po czasie taka uprawa przekształca się w pasję którą możemy dzielić z innymi, a to korzystnie wpływa na budowanie relacji społecznych.

Uprawa roślin doniczkowych ma istotne znaczenie dla zwiększenia jakości i wilgotności powietrza w pomieszczeniach. Wszystkie rośliny w procesie fotosyntezy dostarczają nam tlen, a przy transpiracji wyparowują wodę przez nadziemne organy. Ponadto, rośliny o ozdobnych kwiatach wpływają na nasze emocje. Według niektórych specjalistów sam widok zielonych drzew za oknem może korzystnie wpływać na nasze samopoczucie i przyczynić się do szybszego powrotu do zdrowia.

Zielona pomoc dla wszystkich

Hortiterapia jest jedną z form działań terapeutycznych prowadzoną przez wykwalifikowanych terapeutów. Opracowana została z myślą przede wszystkim o osobach ze zdiagnozowanymi zaburzeniami i problemami zdrowotnymi. Istotnym warunkiem skuteczności terapii ogrodniczej jest duża częstotliwość zajęć. Uczestnikami hortiterapii mogą być wszyscy ale w Polsce specjalistyczne ośrodki hortiterapii świadczą tego typu usługi przede wszystkim dla osób pokrzywdzonych przez los, uzależnionych, starszych i niepełnosprawnych.

Jednym z podstawowych warunków jakie musi spełniać miejsce do prowadzenia zajęć hortiterapii jest bezpieczna przestrzeń uwzględniająca ograniczoną sprawność uczestników. Takie ośrodki powinny szczególnie zadbać o: odpowiednio zaprojektowany układ komunikacyjny, podwyższone rabaty ułatwiające bezpośredni kontakt z roślinami, wykorzystywanie gatunków niewymagających specjalistycznej pielęgnacji, zaplanowanie w centralnej części ogrodu charakterystycznego punktu który ułatwi orientację w terenie.

Choć hortiterapia wymaga pewnych specyficznych warunków, wszyscy możemy korzystać z jej założeń planując wypoczynek w ogrodach i we własnych mieszkaniach. Dbajmy o to, żeby jak najczęściej mieć bezpośredni kontakt z roślinnością korzystając ze wszystkich zmysłów.

Zielone odtruwacze

Rośliny doniczkowe są w stanie dokonać fitoremediacji i oczyścić powietrze w pomieszczeniach. Ta metoda wykorzystuje rośliny zdolne do wzrostu w skażonym środowisku do usuwania tzw. ksenobiotyków (sztucznych związków chemicznych) z układu biologicznego.

Pozytywny wpływ na samopoczucie mają następujące rośliny:

  • Pelargonia. Popularne pelargonie łagodzą nagłe zmiany emocjonalne i działają uspokajająco.
  • Jaśmin lekarski. Zapach kwiatów jaśminu relaksuje oraz działa antydepresyjnie i stymulująco.
  • Lawenda. Zapach lawendy zapewnia zdrowy sen, a jej intensywny kolor działa pobudzająco.
  • Gardenia. Ukwiecona gardenia działa antydepresyjnie, a jej zapach wprawia w dobry nastrój.
  • Drzewko cytrusowe. Olejki eteryczne drzewka cytrusowego działają kojąco, a pomarańczowe i cytrynowe pobudzają, energetyzują i poprawiają koncentrację.
  • Ginura pomarańczowa. Zapach ginury dobrze wpływa na samopoczucie i obniża poziom stresu.
  • Sagowiec odwinięty. Sagowiec wykazuje właściwości uspokajające, skutecznie poprawia nastrój, nawilża i oczyszcza powietrze.
  • Zielistka. Zielistka poprawia humor i dodaje energii.

autor: Ilona Krzempek

źródło: Charaktery, numer 4/2022, fot. gardentech.com

#arkusze #czytanie #edukacja #ekologia #emocje #godzinawychowawcza #grafomotoryka #integracja #jesień #kodowanie #kolorowanie #kolorowanki #kolory #kreatywność #lato #lekcja #logiczne #logopedia #manualne #matematyka #metoda #mindfulness #motoryka #percepcja #przedszkole #psychologia #rewalidacja #rozwój #ruch #rytm #scenariusz #scenariusze #sensoryka #storytelling #szkoła #toksyczni #umiejętnościspołeczne #uwaga #uważność #warzywa #wiosna #zabawy #zajęcia #zajęciaspecjalistyczne #zwierzęta

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s