Polscy piętnastolatkowie znów znaleźli się w europejskiej czołówce.

To dobra wiadomość.

Ale wyniki opublikowanego 8 września 2026 roku badania PISA 2025 pokazują coś znacznie ciekawszego niż kolejny ranking państw.

Można bowiem dobrze rozwiązywać zadania z matematyki, czytania i nauk przyrodniczych — a jednocześnie nie czuć się dobrze w szkole.

I właśnie pomiędzy tymi dwiema informacjami kryje się być może jedna z najważniejszych lekcji PISA 2025 dla nauczycieli.

PISA 2025: Polska nadal wysoko

W badaniu PISA 2025 uczestniczyło ponad 760 tysięcy piętnastolatków z 91 krajów i gospodarek. Główną dziedziną były tym razem nauki przyrodnicze, ale badano również matematykę i rozumienie czytanego tekstu. (OECD)

W Polsce badanie przeprowadził Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy.

Polscy uczniowie uzyskali w naukach przyrodniczych średnio 495 punktów, podczas gdy średnia krajów OECD wyniosła 482, a UE – 476 punktów. W Unii Europejskiej istotnie lepszy wynik osiągnęli jedynie uczniowie z Estonii i Finlandii. (Instytut Badań Edukacyjnych PIB)

IBE podkreśla również, że wyniki polskich uczniów w naukach przyrodniczych, matematyce i czytaniu pozostają powyżej średniej UE i OECD. W porównaniu z PISA 2022 nie nastąpiła w Polsce istotna statystycznie zmiana wyników. (Instytut Badań Edukacyjnych PIB)

To istotne, ponieważ na świecie obraz jest znacznie mniej optymistyczny.

OECD odnotowuje dalszy spadek wyników, szczególnie w matematyce i czytaniu. W krajach OECD średni wynik z czytania spadł między 2015 a 2025 rokiem o 28 punktów, a z matematyki o 22 punkty. (OECD)

Polska więc nie spada niżej.

Ale też nie odrobiła wcześniejszego spadku.

IBE zwraca uwagę, że obecne polskie wyniki pozostają zbliżone do PISA 2022, kiedy zanotowaliśmy znaczące pogorszenie w stosunku do wcześniejszych edycji. (Instytut Badań Edukacyjnych PIB)

To pierwszy ważny wniosek.

Wysoka pozycja nie oznacza, że wszystko działa

Ranking bardzo łatwo zamienić w prostą historię:

Polska wysoko = polska szkoła działa dobrze.

PISA mówi coś bardziej skomplikowanego.

Polscy uczniowie rzeczywiście radzą sobie dobrze na tle wielu innych krajów. Jednocześnie OECD pokazuje zjawiska dotyczące uczenia się, zaangażowania, technologii, krytycznego myślenia i poczucia przynależności.

A w jednym z nich Polska zwraca szczególną uwagę.

Jest jednak wynik, który powinien zatrzymać szkołę na dłużej

Średnio w krajach OECD 76% piętnastolatków deklaruje poczucie przynależności do szkoły.

Polska znalazła się natomiast w grupie z Danią, Włochami i Litwą, w której odsetek ten wynosi 64% lub mniej. (OECD)

I ten wynik jest być może ważniejszy niż miejsce Polski w rankingu.

Bo uczeń nie jest wyłącznie wynikiem testu.

Może świetnie rozwiązywać zadania.

Może mieć bardzo dobre oceny.

Może wykonywać wszystkie polecenia.

A jednocześnie:

nie czuć się częścią klasy,

nie mieć poczucia bezpieczeństwa,

maskować trudności,

nie prosić o pomoc,

funkcjonować pod dużym napięciem,

albo każdego dnia wkładać ogromny wysiłek w dostosowanie się do środowiska.

Wysoki wynik edukacyjny i dobre funkcjonowanie ucznia nie są tym samym.

Dlatego tak ważne staje się patrzenie nie tylko na to, co uczeń osiąga, ale również w jakich warunkach to osiąga i jakiej pomocy potrzebuje.

👉 Przeczytaj również: Ocena funkcjonowania ucznia od 1 września 2026. Co szkoła musi robić inaczej?

PISA pokazuje jeszcze jeden problem: czytamy, ale czy potrafimy oceniać informacje?

Wyniki międzynarodowe PISA 2025 pokazują problem szczególnie ważny w świecie mediów społecznościowych i generatywnej AI.

OECD podaje, że mniej niż połowa uczniów w krajach OECD jednocześnie sprawdza wiarygodność źródeł informacji i daje pierwszeństwo dowodom naukowym przed intuicyjnym „zdrowym rozsądkiem”.

Według OECD duża część piętnastolatków może być przez to podatna na dezinformację. (OECD)

To zmienia pytanie o skuteczne uczenie.

Nie wystarczy już zastanawianie się:

Czy uczeń zna odpowiedź?

Coraz ważniejsze staje się:

Skąd wie, że ta odpowiedź jest wiarygodna?

Czy potrafi sprawdzić źródło?

Porównać informacje?

Zauważyć sprzeczność?

Oddzielić opinię od dowodu?

Powiedzieć: „Nie wiem, muszę to sprawdzić”?

W świecie AI może to być jedna z najważniejszych kompetencji szkolnych.

AI jest już w plecakach uczniów

PISA 2025 pokazuje również skalę zmiany technologicznej.

46% uczniów w krajach OECD korzysta z chatbotów AI co najmniej raz w tygodniu, aby pomagać sobie w nauce. (OECD)

Ale zależność między AI a wynikami nie jest prosta.

OECD wskazuje, że liczy się sposób wykorzystania technologii. Uczniowie potrzebują więc nie tylko dostępu do AI, lecz również kompetencji pozwalających korzystać z niego świadomie, krytycznie i w sposób wspierający własne myślenie. (OECD)

To ważna różnica.

Szkoła może pytać:

„Czy pozwalamy korzystać z AI?”

Ale coraz sensowniejsze pytanie brzmi:

„Czy uczeń potrafi korzystać z AI tak, żeby nadal się uczyć?”

Podobny problem dotyczy innych urządzeń cyfrowych. OECD podaje, że 28% uczniów deklaruje, iż podczas większości lub wszystkich lekcji nauk przyrodniczych inni uczniowie rozpraszają się przez urządzenia cyfrowe. (OECD)

Technologia może więc być jednocześnie narzędziem i dystraktorem.

To szczególnie interesujące w Polsce właśnie teraz, kiedy szkoły wdrażają nowe zasady korzystania z telefonów.

Jedna klasa, bardzo różne warunki uczenia się

I tutaj dochodzimy do czegoś, czego ranking PISA nie pokaże nauczycielowi rozpoczynającego lekcję ze swoją klasą.

Dwóch uczniów może otrzymać podobny wynik, a dojść do niego zupełnie inną drogą.

Jeden:

rozumie polecenie od razu,

sam rozpoczyna zadanie,

potrafi poprosić o pomoc,

ignoruje hałas,

dobrze radzi sobie ze zmianą.

Drugi osiąga podobny wynik, ale potrzebuje:

krótszej instrukcji,

więcej czasu,

ograniczenia bodźców,

podziału zadania na etapy,

wsparcia wizualnego,

przerwy,

pomocy w rozpoczęciu pracy.

Sam wynik nie pokazuje tej różnicy.

Obserwacja funkcjonowania — już tak.

Dlatego w pierwszych tygodniach roku szkolnego warto patrzeć nie tylko na efekty pracy ucznia, ale również na warunki, w których potrafi je osiągać.

👉 Pierwsze 30 dni ucznia w szkole. Co obserwować we wrześniu? Checklista dla nauczyciela [2026]

Co z PISA 2025 może zabrać nauczyciel na jutrzejszą lekcję?

Nie potrzebujemy kolejnej reformy lekcji przeprowadzonej od poniedziałku.

Możemy zacząć od kilku niewielkich zmian.

1. Pytaj nie tylko o odpowiedź, ale o drogę do niej.

„Skąd to wiesz?”

„Jak do tego doszedłeś?”

„Co sprawdziłeś?”

„Co zrobiłbyś, gdyby pierwsza metoda nie zadziałała?”

2. Ucz sprawdzania informacji.

Nie tylko wyszukiwania.

Uczeń powinien potrafić zapytać:

Kto to napisał? Na jakiej podstawie? Czy inne źródło to potwierdza?

3. Nie traktuj AI ani telefonu jako automatycznie dobrego lub złego narzędzia.

Najpierw zapytaj:

Do czego uczeń go używa i co dzieje się z jego uczeniem?

4. Obserwuj warunki sukcesu.

Jeżeli uczeń wykonał zadanie po podzieleniu instrukcji na trzy kroki, to nie jest drobiazg.

To informacja o tym, jak projektować dla niego następne zadanie.

5. Zwracaj uwagę na przynależność.

Nie tylko:

„Czy uczeń ma dobre wyniki?”

ale również:

„Czy ma w tej klasie swoje miejsce?”

To ostatnie pytanie może być jednym z najważniejszych, jakie przynosi tegoroczna PISA.

PISA nie mierzy wszystkiego

Badania międzynarodowe są niezwykle użyteczne, ale nie powinny stać się kolejną etykietą.

PISA pokazuje, jak system edukacyjny wygląda z góry.

Nauczyciel widzi coś, czego PISA nie może zobaczyć:

konkretnego ucznia w konkretnej sytuacji.

Dlatego potrzebujemy obu perspektyw.

Danych systemowych i obserwacji.

Wyniku i kontekstu.

Osiągnięć i dobrostanu.

Wymagań i wsparcia.

W przypadku ucznia objętego kształceniem specjalnym te informacje mogą stać się częścią szerszego rozpoznawania jego potrzeb i planowania pomocy.

👉 Ocena funkcjonalna a WOPFU – czym się różnią? [2026]

Jaki wniosek z PISA 2025?

Może wcale nie brzmi:

„Polska jest wysoko w rankingu”.

Bardziej interesujące pytanie brzmi:

Czy potrafimy stworzyć szkołę, w której uczeń nie tylko dobrze rozwiązuje zadania, ale także potrafi się uczyć, krytycznie ocenia informacje, wie, kiedy potrzebuje pomocy — i czuje, że do tej szkoły należy?

Bo jeśli chcemy naprawdę wiedzieć, czy szkoła działa, warto mierzyć nie tylko to, ile uczeń wie.

Warto również zobaczyć, jak funkcjonuje podczas uczenia się.

---

Źródła

IBE PIB – Wyniki badania PISA 2025: polscy uczniowie w czołówce UE

OECD – PISA 2025 Results: Future-Ready Students

OECD – komunikat o wynikach PISA 2025