Historia Orła Białego. Symbolika orła w starożytności

Historia Orła Białego

Orzeł jako symbol znany był już od bardzo dawna. Babilończycy, Persowie czy Hindusi z wizerunkiem tego ptaka utożsamiali najwyższą boskość. W mitologii greckiej orzeł stanowił symbol geniuszu, wielkości i majestatu.

Godłem naszego państwa jest już od bardzo dawnych czasów Orzeł Biały. Tego królewskiego ptaka umieściło w swoich herbach wiele państw. Największe starożytne imperium, Cesarstwo Rzymskie, symbolizowały srebrne orły.

Nasz Orzeł ma głowę zwróconą w prawą stronę, rozpostarte skrzydła, białe pióra, złoty dziób i szpony oraz złotą koronę jako symbol Królestwa Polskiego.

W średniowieczu orzeł był herbem władców piastowskich i występował najczęściej na monetach, pieczęciach, elementach uzbrojenia i chorągwiach. Jako Herb książąt towarzyszył polskim wojom na polach bitewnych. Pierwszą wzmiankę o znaczeniu orła w walce zamieścił Wincenty Kadłubek w „Kronice Polskiej” opisując bitwę stoczoną w 1180 roku przez Kazimierza Sprawiedliwego pod Brześciem.

Zmieniała się barwa znaku herbowego. Za czasów książąt z dynastii Piastów srebrny orzeł, czyli biały umieszczony w czerwonym polu tarczy herbowej, dał początek polskim barwom narodowym: biało-czerwonym. Orzeł występował na monetach i pieczęciach książąt piastowskich, tarczach i chorągwiach od dwunastego wieku. Oficjalnie orzeł w koronie polskiej po raz pierwszy pojawił się podczas koronacji Przemysława II w 1295 r. Przemysław II sprawił sobie także pieczęć, na której widniał wielki Orzeł Biały w koronie z obiegającym wokół napisem „Bóg przywrócił Polakom zwycięskie znaki”. Pierwsze źródło pisane, które mówi o Białym Orle Polski, to Kronika Czeska – zapis ten brzmi tak: „…Sztandar czarny jak węgiel, z białym orłem unosi się nad polskim orszakiem…”, zaś Władysław Łokietek nakazał umieścić orła Przemysława II na Szczerbcu. W ten sposób Orzeł Biały stał się herbem Królestwa Polskiego, przyjmowanym kolejno przez wszystkich władców polskich.

Przyozdabiano nim szaty królewskie, broń osobistą i chorągwie. Postać orła widniała na insygniach władców z dynastii Piastów, Jagiellonów, Wazów i kolejnych królów. Godło eksponowano podczas ceremonii koronacyjnych, przyjazdów dostojników zaprzyjaźnionych państw, zawierania traktatów pokojowych, obrad sejmowych, orszaków weselnych i pogrzebów. Orzeł był obecny także na polu walki.

W ciągu wieków zmieniał się sposób przedstawiania orła, niezmienna pozostawała symbolika tego znaku. Orzeł Biały w koronie symbolizował państwo polskie, króla, który je uosabiał oraz Naród polski. Symbolizował siłę, potęgę i majestat. Biel orła oznaczała dobro, czerwień pola, w którym umieszczano jego wizerunek – dostojność. Od najdawniejszych czasów orzeł biały symbolizował odwagę i bohaterstwo, majestat oraz czystość dążeń narodów i państw.

Na początku XIV wieku orzeł biały na czerwonym polu, ze złotą koroną na głowie i złotymi szponami oraz dziobem zwróconym w prawo został umieszczony na tarczy Królestwa Polskiego, chorągwi wielkiej oraz pieczęciach i monetach. Ponadto Władysław Łokietek ozdobił nim miecz koronacyjny (1320 r.).

W bitwie pod Grunwaldem (1410 r.) rycerstwu polskiemu przewodziła Chorągiew Wielka Ziemi Krakowskiej mająca w herbie Orła Białego z rozpostartymi skrzydłami i koroną na głowie. Wielkie emocje, jakie towarzyszyły w czasie trwania tej bitwy poświadcza Jan Długosz w Rocznikach opisując Upadek Wielkiej Chorągwi z Orłem Białym i zaciętość wojów w obronie tego najważniejszego znaku. Jej ponowne podniesienie przez polskich rycerzy stało się punktem zwrotnym w przebiegu tej zwycięskiej walki. Niezmienną cechę polskiego godła stanowiło udostojnienie go królewską koroną.

W świadomości narodu białopióry orzeł w koronie utrwalił się jako znak Polaków. Rozbiory Polski i utrata niepodległości stały się czynnikami ożywiającymi i przyśpieszającymi rozwój polskiej myśli narodowej.

Orzeł Biały jako znak oficjalnie zakazany stawał się symbolem najżywszych uczuć patriotycznych. Miał przypominać świetność państwa ucieleśniać marzenia o wolności.

Wizerunek orła powrócił na krótko w herbie utworzonego w 1807 roku Księstwa Warszawskiego

Symbol narodu polskiego zakazany przez zaborców odradzał się w każdym powstaniu narodowym.
Już w XX wieku, po latach niewoli, Polacy przywracali swoje symbole narodowe z Orłem Białym na czele. Rząd socjalistyczny Jędrzeja Moraczewskiego usunął koronę z wizerunku orła (1918 roku). Występowano z surową krytyką tych, co chcieli nierozważnie obalić wielowiekowe tradycje narodowe.

W czasie II wojny światowej Polska znowu znikła z politycznej mapy Europy. Raz jeszcze Orzeł Biały został zakazany przez okupantów. Pozostał jednak symbolem używanym przez rząd Polski na uchodźstwie. Noszono go w Wojsku Polskim na Zachodzie i Wschodzie (tu w innym kształcie i bez korony), w kraju zaś w armii Polskiego Państwa Podziemnego. Był symbolem walki o wolną Polskę.
Po II wojnie światowej – w 1948 roku – orzeł stracił koronę.

Pamięć Orła Białego w koronie była jednak żywa w polskim społeczeństwie, przywiązanym do tradycji narodowych. Dlatego też towarzyszył on masowym protestom ugrupowań opozycyjnych, a w szczególności wielkiemu ruchowi „SOLIDARNOŚCI” w każdym czasie jego działalności.

W wyniku przemian politycznych i ustrojowych w końcu lat osiemdziesiątych i powołaniu Rzeczypospolitej Polskiej Sejm ustawą z 29 grudnia 1989 roku wprowadził godło w postaci Orła Białego w koronie na czerwonym polu. Od tego czasu „Godłem Rzeczypospolitej Polskiej jest wizerunek orła białego ze złotą koroną na głowie zwróconej w prawo, z rozwiniętymi skrzydłami, z dziobem i szponami złotymi, umieszczony w czerwonym polu tarczy”.

W ten sposób dopełniło się oczekiwane przez społeczeństwo i działaczy politycznych godło państwowe – ORŁA BIAŁEGO w podobieństwie do herbu z 1927 roku.

Ponieważ od zawsze Orzeł Biały był dla Polaków symbolem walki o wolność, odwagi, bohaterstwa, dumy narodowej, a dla innych narodów, nawet w bardzo wczesnych okresach, był symbolem geniuszu i majestatyczności, dlatego nadanie naszej szkole imienia Orła Białego, będzie powodem do szacunku i dumy, należnemu temu symbolowi. A ponadczasowość i znaczenie oraz waga tego symbolu, nada szkole, noszącej to imię, ważność i będzie dla jej uczniów i pracowników placówki, swoistą nobilitacją.

Nadanie imienia Orła Białego będzie też zobowiązywać szkołę do krzewienia postaw patriotycznych wśród młodzieży, z ogromnym naciskiem do szerzenia poszanowania wielowiekowej tradycji naszej Ojczyzny. Pragniemy, aby przynależność narodowa stawała się dla naszej młodzieży nieocenioną wartością. Od kilku lat w naszej szkole świętujemy bardzo uroczyście Rocznicę Odzyskania Niepodległości, Konstytucję 3 maja, od paru lat organizowany jest również w naszej szkole Konkurs Pieśni Patriotycznej, cieszący się ogromnym zainteresowaniem wśród młodzieży.

Z jednej strony nobilitacja, z drugiej zobowiązanie, jednak tak ważny symbol i wizerunek majestatycznego Orła na sztandarze szkoły będzie dla wszystkich związanych z Zespołem Szkół w Miękini, swoistym ogromnym wyróżnieniem.

źródło: http://www.orzelbialy.org/historia.htm

Historia orła

Z Orłem Białym poprzez wieki. Symbolika orła w starożytności i średniowieczu

Autor: Tomasz Pietras
Tagi: Artykuły, Historia kultury i sztuki, Historia filozofii i idei, Ujęcia przekrojowe

Zanim orzeł stał się godłem państwa polskiego, funkcjonował w niezliczonych kulturach jako symbol rozmaitych bóstw i cnót, z rzadka tylko nabierając negatywnych konotacji.

Orzeł (łac. [aquila]) to jeden z najstarszych symboli w dziejach cywilizacji śródziemnomorskiej, znany także innym kręgom kulturowym, od Ameryki prekolumbijskiej po wyspy Azji południowo-wschodniej. Ludzie od tysiącleci podziwiali jego piękną sylwetkę, siłę, wytrwałość oraz swobodny lot zwrócony ku niebu. W wielu kulturach indiańskich orzeł to istota słoneczna, zwrócona ku niebu, w przeciwieństwie do ziemskiego jaguara. Jego pióra jako symbole promieni słonecznych wykorzystywano do wyrobu ozdób kultowych. Liczne dzikie plemiona zamieszkujące niegdyś Europę i Azję uznawały tego ptaka za symbol i wcielenie swych przodków, swój totem plemienny, jak czynią to do dziś np. australijscy Aborygeni. Łączono go ze słońcem, niebem, błyskawicą. Te pradawne wierzenia i tradycje przejęły pierwsze cywilizacje kręgu śródziemnomorskiego.

Fragment Steli Sępów (fot. Eric Gaba , na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0)

Już w III tysiącleciu przed Chrystusem w starożytnej Mezopotamii Sumerowie, a następnie Babilończycy, zaczęli używać w symbolice religijnej, miejskiej i państwowej znaku orła, często przedstawianego zresztą z głową lwa. Jednym z najstarszych poświadczających to zabytków jest lwiogłowy orzeł umieszczony na steli sępów w sumeryjskim mieście Lagasz (zabytek datowany na ok. 2450 r. p.n.e.). Towarzyszy on postaci boga Ningirsu zaciągającego sieć pełną wojowników z miasta Umma pokonanych przez króla Eanatuma. Orzeł z głową lwa to gryf, istota spoza naszego świata, nietykalna, okrutna i dzika z natury; to najwyższy organizm w łańcuchu pokarmowym. Gryf, pożerając wszystkie inne istoty, przejmował na siebie ich winę za wzajemne zabijanie się. W ten sposób usprawiedliwiał złe czyny zwierząt i ludzi przed boskim sądem. Prezentował też połączenie dwóch natur: bóstw niebiańskich, solarnych (orzeł) z demonami (lew) – tego, co duchowe w człowieku, z tym, co cielesne. Z obszaru Mezopotamii (np. z przedstawień na babilońskich pieczęciach) znamy także motyw transportowania herosów na skrzydłach orła.

Dla starożytnych semickich Asyryjczyków orzeł był atrybutem boga słońca Ashura, a dla indoeuropejskich Persów – boga światła Ahuramazdy. Z kolei w Indiach orzeł z korpusem człowieka to słoneczny ptak o imieniu Garuda, wierzchowiec boga Wisznu, wróg węża (ucieleśnienia zła), nieraz przedstawiany z atrybutami tego boga: muszlą, maczugą czy też kwiatem lotosu. W czasach nowożytnych (XX w.) stał się on symbolem walki tubylców z europejskimi kolonizatorami, godłem republiki Indonezji i królestwa Syjamu (dziś Tajlandia).

Garuda jako godło Tailandii (rys. Sodacan , domena publiczna)

W starożytnym Egipcie popularnym symbolem była uskrzydlona tarcza słoneczna. Składała się ona z dysku słonecznego, skrzydeł sokoła oraz dwóch kobr. Dla Egipcjan bardziej istotna była możliwość szerokiego oglądania świata (horyzont) i prędkość poruszania się po niebie (słońce – sokół) niż wartość bojowa orła (męstwo). Orzeł był traktowany początkowo jako jeszcze jedno ze zwierząt padlinożernych, których Egipcjanie szczerze nienawidzili. Wierzyli bowiem, że zachowanie ciała niezbędne jest do przetrwania duszy po śmierci człowieka – stąd zabiegi mumifikacyjne. Set (bóg zła) był przedstawiany jako zwierzę psowate, które uszkadzało mogiły w poszukiwaniu kości, podobnie Anubis – bóg mumifikacji. Dlatego właśnie Horusa (sokoła) przeciwstawiano jako reprezentanta nieba i dobra Setowi, reprezentującemu ziemię i zło. Orzeł (lub sęp) egipski był przedstawiany pod literą alef.

Egipcjanie zaakceptowali orła dopiero w późnym okresie swych dziejów, zapewne pod wpływem religii i kultury greckiej, stopniowo utożsamiając go symbolicznie z sokołem Horusa. Pod rządami dynastii ptolemejskiej (IV w. p.n.e. – I w. n.e.) Egipcjanie zaczęli używać symbolu orła jako godła wojskowego. Podobną rolę przypisywali mu także najwięksi zdobywcy Starożytnego Wschodu, Persowie, dając tym przykład Rzymianom.

Obok orła, sępa i sokoła w szeroko rozumianym świecie antycznym występuje jeszcze inny znaczący ptak – feniks. U źródeł Nilu znajdują się jeziora, w których woda osiąga temperaturę 80°C, więc nie nadają się do zamieszkania dla normalnych zwierząt. Są jednak ptaki, które właśnie tam na małych sztucznych wysepkach tworzą gniazda i w ściśle określonym czasie składają jaja, po czym następuje wylęg i szybki rozwój młodych. Stąd ludzie zamieszkujący okoliczne tereny widzieli ptaki, które „znikają” w terenie nie nadającym się do zamieszkania, a następnie stamtąd powracają. Stało się to podstawą powstania mitu o ptaku, który zamienia się w popiół, a następnie się odradza. Mit feniksa za pośrednictwem Greków i Rzymian dotarł do świata zachodniego.

Feniks w Liber Chronicarum Hartmanna Schedela, 1493 r. (drzeworyt z pracowni Michała Wolgemuta)

Nie najlepszą opinią, cieszył się orzeł także u starożytnych Hebrajczyków (Żydów), którzy przed podbojem kraju Kanaan (Ziemi Świętej) byli ludem pasterskim. Orzeł został zrehabilitowany i uzyskał nowe symboliczne, pozytywne znaczenia dopiero w Nowym Testamencie.

Orły w antycznej Grecji i Rzymie

Początkowo rzymskie legiony używały pięciu symboli kultowych: dzika, wilka, konia, minotaura i właśnie orła, ale od czasu konsulatu Mariusza (107 r. p.n.e.) ich jedynym emblematem został wymieniony na końcu ptak. Rzymskie orły legionowe wykonywane były ze srebra, złota lub brązu i umieszczane na drzewcu, często zdobionym metalowymi krążkami ([phalerae]). Te ostatnie służyły jako odznaczenia wojskowe za dowiedzione męstwo, według Swetoniusza Rzymianie przejęli je od Etrusków, ci zaś od barbarzyńców. W czasie przemarszu oddziału orły były noszone przez wyznaczonego żołnierza ([aquilifer]). W czasie wojen rzeźbę orła umieszczano na szczycie kaplicy w kwaterze głównej wodza ([pretorium]), co miało zapewnić walczącej armii powodzenie i boskie wsparcie. Eksponowano tam też inne znaki legionowe, a także posągi panujących cesarzy i członków ich rodzin, co pozwalało żołnierzom rozpoznać twarze władcy i jego ewentualnych następców. Miało to oczywiście duże znaczenie w czasie niepokojów politycznych, przedstawienia na monetach były bowiem zbyt niedokładne dla właściwej identyfikacji tych osób. Ponadto w pretorium przechowywano skrzynie ze skarbem (uposażeniem dla legionistów), było to więc najbardziej strzeżone miejsce w rzymskim obozie wojskowym. Orły, symbol boga Jowisza, otaczano czcią, a ich utrata na polu bitwy była największą możliwą hańbą dla oddziału, więc żołnierze rzymscy byli gotowi zginąć dla odzyskania tego znaku. Legiony rzymskie rozsławiły orła jako znak odwagi i zwycięstwa aż po krańce ówczesnego cywilizowanego świata. Klęska armii rzymskiej Warrusa w walkach z Germanami w Lesie Teutoburskim (9 r. n.e.) była tak straszna dla Rzymian m.in. właśnie ze względu na utratę trzech orłów legionowych. Cesarz August umierając (w 14 r. n.e.) miał wołać: „Warrusie, oddaj mi moje legiony!”, bo była to jego największa strata życiowa, większa nawet niż tragiczny los jego córki Julii, skazanej na wygnanie, a następnie śmierć za złe prowadzenie się.

Orzeł Saladyna jako godło Egiptu (rys. Tonyjeff , Omar86 , Kafka1 , AnonMoos , domena publiczna)

Pamięć o zwycięskich orłach rzymskich przetrwała upadek Imperium i powracała wielokrotnie później. Orzeł był symbolem armii także u Arabów w okresie największej ekspansji islamu. W epoce wojen krzyżowych znaku tego używał głośny wódz muzułmanów, sułtan Egiptu Saladyn (ok. 1137–1193). Tę odmianę orła nazywano „Sokołem Kurajszytów”, co może wskazywać na jego staroegipski pierwowzór. Kurajszyci to plemię beduińskie wywodzące się od Kusaja ibn Kilaba i zamieszkujące okolice Mekki, z którego wywodził się m.in. ród Mahometa. Do dziś spotykamy tego orła w herbie kilku krajów arabskich (np. Iraku, Syrii, Jordanii, Jemenu, Egiptu, Libii, Zjednoczonych Emiratów).

Dla starożytnych Greków dumny orzeł był przede wszystkim atrybutem gromowładnego Zeusa, zwierzchnika bogów olimpijskich. Wierzono, że jest ptakiem, którego nigdy nie trafi piorun, więc przypisywano mu funkcję nosiciela tego boskiego oręża. Wynikało stąd kojarzenie orła z potęgą i majestatem zarówno boskim, jak i władzy doczesnej. Orzeł z płonącą gwiazdą pięcioramienną w szponach oznaczał planetę Jowisz. Jeden z mitów greckich dowodził, że bóg Zeus właśnie pod postacią orła przybył po swoich narodzinach z Krety do Naksos. Rzeźbionymi orłami Grecy, Etruskowie i Rzymianie ozdabiali berła swych królów. Może tu tkwi geneza uskrzydlonej laski boga Hermesa (Merkurego), patrona kupców? W antycznej Helladzie orzeł był również symbolem geniuszu i wielkości umieszczanym na wizerunkach herosów oraz atrybutem bogini młodości Hebe, szafarki na Olimpie.

W starożytnym Rzymie orzeł to zarówno znak Jowisza Kapitolińskiego, jak i symbol majestatu władzy cesarskiej. Umieszczano go na monetach i w miejscach manifestacji władzy. Zachowały się piękne orły z tronu cesarza Augusta (obecnie w muzeum w Wiedniu) czy posągów cesarza Klaudiusza (obecnie w Watykanie czy libijskim Leptis Magna). Podczas pogrzebów ciałopalnych ubóstwianych cesarzy na rzymskim Polu Marsowym celowo wypuszczano orła w ten sposób, aby obserwującym wydawało się, że ulatuje z płomieni i unosi duszę cesarza do nieba. Kilkanaście wieków później Napoleon I Bonaparte, cesarz Francuzów (1804–1815) przyjął za symbol swego majestatu wzorowanego na rzymskim złotego orła na niebieskim polu, siedzącego na wiązce piorunów. Nieco wcześniej podobnym emblematem posłużył się Fryderyk II Wielki Hohenzollern, król pruski (1740–1786).

Herb I Cesarstwa Francuskiego (rys.Katepanomegas & Sodacan , na licencji Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 Unported)

Kiedy w 800 r. n.e. król Franków Karol Wielki odnowił po ponad trzystu latach godność cesarską na Zachodzie, za symbol swej władzy przyjął oczywiście rzymskiego orła, którego podobiznę wykonaną z brązu kazał nawet umieścić na dachu swego pałacu w Akwizgranie. Sto lat później, gdy dawną stolicę Karola przejściowo zajęli Francuzi, odwrócono dziób tego orła w kierunku zachodnim. Do tej tradycji karolińskiej nawiązali średniowieczni władcy Niemiec, od 962 r. noszący piękny tytuł cesarzy rzymskich (dopiero pod koniec średniowiecza uzupełniony wiele mówiącym dodatkiem: „narodu niemieckiego”). Już w 1029 r. orzeł pojawił się na berle cesarza Konrada II z dynastii salickiej, a ostatecznie w 2 połowie XII w. cesarz Henryk VI z rodu Sztaufów (1191–1197) przyjął za swoje godło herbowe jako króla Niemiec czarnego orła jednogłowego. Cesarz Henryk V (ten sam, który w 1109 r. najechał Polskę i oblegał Głogów) pod wpływem tradycji rzymskiej uczynił orła znakiem wojskowym cesarstwa, umieszczając jego figurę na drzewcach chorągwi. Z Niemiec jednogłowy orzeł trafił m.in. do sąsiednich Czech, gdzie dopiero na przełomie XIII i XIV w. został zastąpiony w herbie lwem. Jednogłowego czarnego orła w pięknie stylizowanej postaci do dziś widzimy w godle państwowym Niemiec.

Kiedy w 800 r. n.e. król Franków Karol Wielki odnowił po ponad trzystu latach godność cesarską na Zachodzie, za symbol swej władzy przyjął oczywiście rzymskiego orła, którego podobiznę wykonaną z brązu kazał nawet umieścić na dachu swego pałacu w Akwizgranie. Sto lat później, gdy dawną stolicę Karola przejściowo zajęli Francuzi, odwrócono dziób tego orła w kierunku zachodnim. Do tej tradycji karolińskiej nawiązali średniowieczni władcy Niemiec, od 962 r. noszący piękny tytuł cesarzy rzymskich (dopiero pod koniec średniowiecza uzupełniony wiele mówiącym dodatkiem: „narodu niemieckiego”). Już w 1029 r. orzeł pojawił się na berle cesarza Konrada II z dynastii salickiej, a ostatecznie w 2 połowie XII w. cesarz Henryk VI z rodu Sztaufów (1191–1197) przyjął za swoje godło herbowe jako króla Niemiec czarnego orła jednogłowego. Cesarz Henryk V (ten sam, który w 1109 r. najechał Polskę i oblegał Głogów) pod wpływem tradycji rzymskiej uczynił orła znakiem wojskowym cesarstwa, umieszczając jego figurę na drzewcach chorągwi. Z Niemiec jednogłowy orzeł trafił m.in. do sąsiednich Czech, gdzie dopiero na przełomie XIII i XIV w. został zastąpiony w herbie lwem. Jednogłowego czarnego orła w pięknie stylizowanej postaci do dziś widzimy w godle państwowym Niemiec.

Orły dwugłowe

Godło Cesarstwa Austrii (1815–1915) (rys. Hugo Gerhard Ströhl, domena publiczna)

Przez jakiś czas z orłem jednogłowym rywalizował dwugłowy, mający równie starą genezę i symbolikę. Znak ten pojawił się ok. 1800 r. p.n.e. w pierwszym indoeuropejskim imperium na Wschodzie, u Hetytów, jako bóg burzy. W Rzymie łączono go z bogiem Janusem o dwu twarzach. Symbolizował siłę stwórczą, wszechwiedzę, patrzył w przeszłość i przyszłość, łączył władzę duchowną i świecką, czujność w obronie granic państwa. Ten typ orła pod wpływem wierzeń i symboliki Orientu, a zwłaszcza perskich Sasanidów, powrócił w XI w. do symboliki cesarskiej w Bizancjum, skąd następnie trafił na Bałkany i Ruś (m.in. w XIII w. do sąsiadującego z Polską księstwa halicko-włodzimierskiego). Stamtąd właśnie wywodzi się dwugłowy orzeł będący od połowy XIV stulecia herbem ziemi przemyskiej. Zachód przypomniał sobie symbolikę dwugłowego orła dzięki wyprawom krzyżowym, za pośrednictwem Bizancjum i Turków Seldżuckich. Od XIV w. stał się on godłem cesarzy rzymskich (narodu niemieckiego), a następnie cesarzy Austrii, używanym w monarchii Austro-Węgierskiej aż do 1918 r. W końcu XV w. car moskiewski Iwan III Srogi, nawiązując do idei Moskwy jako „trzeciego Rzymu” (spadkobiercy Rzymu cezarów i Bizancjum), przyjął dwugłowego orła bizantyńskiego, nadając mu barwę czarną i umieszczając na złotym polu. W tej formie carski orzeł, znienawidzony przez uciskanych pod zaborami Polaków, przetrwał aż do rewolucji 1917 r. Niedawno, w 1993 r., republikańska Rosja powróciła do tego imperialnego znaku (zwanego przez zażartych przeciwników „kurą z Czarnobyla”), modyfikując jednak jego barwy.

Orzeł jako symbol Chrystusa i atrybut świętych

Chrześcijaństwo w dobie chrystianizacji Imperium Rzymskiego (IV–V w. n.e.) zaakceptowało rzymskiego orła, przypisując mu nowe znaczenia symboliczne. W kulturze chrześcijańskiego średniowiecza orzeł symbolizował np. Mesjasza-Chrystusa. Jak możemy przeczytać w rozmaitych średniowiecznych dziełach encyklopedycznych, orzeł krąży nad gniazdem, by strzec orląt, a podczas nauki latania kieruje je ku słońcu, wyrzucając z gniazda te, które słonecznego blasku się boją. To oczywiście symbole obrońcy dusz i sądu ostatecznego. Rzekoma zdolność patrzenia w słońce wykreowała orła na symbol religijnej kontemplacji. Opisy te nie znajdują oczywiście żadnego potwierdzenia we współczesnej wiedzy ornitologów. Orzeł przedstawiany z rybą w szponach symbolizował w średniowieczu Chrystusa unoszącego chrześcijanina ze źródła chrzcielnego ku zmartwychwstaniu. Ptak ten był także atrybutem wielu świętych, zwłaszcza św. Jana Ewangelisty (przedstawiany z nimbem). Król ptaków strzegł przed sępami relikwii męczenników, np. obu patronów Polski: św. Wojciecha i Stanisława. Bywał prezentowany na dachu kościoła, w scenie polowania na zająca lub węża symbolizował zwycięstwo dobra nad złem, odwagi nad tchórzostwem…

Jan Ewangelista w towarzystwie orła w Liber Chronicarum Hartmanna Schedela, 1493 r. (drzeworyt z pracowni Michała Wolgemuta)

Z tych rozlicznych i, w przeciwieństwie do innych zwierząt, wyłącznie pozytywnych znaczeń związanych ze znakiem orła, nawarstwiających się przez wieki i tysiąclecia, wynika fakt jego ogromnej popularności w momencie powstawania herbów. Jego jedynym godnym rywalem był heraldyczny lew.

Dawno, dawno temu praojciec Lech…

Dosyć często i niezależnie od siebie w różnych krajach opowiadano także o udziale orłów w zakładaniu miast. To właśnie kierunek lotu tego ptaka miał według starej rzymskiej legendy wskazać Romulusowi i Remusowi miejsce lokalizacji Rzymu. Również Moskwa miała powstać w miejscu, gdzie dwugłowy orzeł złożył porwanego dzika. Na dowód, że nie są to tylko echa wierzeń Rzymian można tu dorzucić historię związaną z założeniem stolicy Azteków Tenochtitlan, obecnego Meksyku. Decyzję o lokalizacji świątyni i centrum przyszłego miasta podjęli kapłani zaobserwowawszy miejsce, gdzie kaktus rósł na kamieniu. Na kaktusie siedział orzeł i pożerał węża.

Rzeźba we współczesnym Meksyku (mieście) przedstawiająca scenę odnalezienia miejsca założenia Tenochtitlan (fot. Gengiskanhg , na licencji Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported)

uż w początkach XII w. pierwszy kronikarz piszący w Polsce, Anonim zwany Gallem, tłumacząc etymologię nazwy grodu Gniezno, powiązał ją z gniazdem. Na początku XIII stulecia mistrz Wincenty zwany Kadłubkiem wspomniał o „znaku zwycięskiego orła”, pod którym skupiło się polskie rycerstwo księcia Kazimierza II Sprawiedliwego podczas walk toczonych z Rusinami nieopodal Brześcia Litewskiego. Jest to zapewne ślad rzymskiej erudycji autora. XV-wieczny kronikarz Jan Długosz powiązał początki polskiego orła ze zjazdem gnieźnieńskim 1000 r., kiedy to cesarz Otto III Rudy miał nadać odmienionego rzymskiego orła Bolesławowi Chrobremu na dowód uznania i współpracy. W XVI w. inni polscy kronikarze, Marcin Kromer i Marcin Bielski, uzupełnili znaną już od stuleci legendę o praojcu Polaków Lechu i założeniu Gniezna o istotny szczegół. Lech miał wybrać to miejsce na swą stolicę, podziwiając dużą liczbę znajdujących się tu orlich gniazd, a na pamiątkę – przyjąć znak orła na swe sztandary. Opowieść tę powtórzył wybitny heraldyk piszący za czasów króla Stefana Batorego, Bartosz Paprocki.

Słynne rogalińskie dęby: Lech, Czech i Rus (fot. Robert Wrzesiński , na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0


W XVIII-wiecznym herbarzu autorstwa Kaspra Niesieckiego znajdziemy jeszcze kilka dalszych pomysłów na dotyczących pochodzenia orła w herbie Polski. Hipotezy te nawiązują do dziejów starożytnego Rzymu. Czytamy więc, że orzeł w godle Polski pochodzi od rzymskich orłów legionowych zdobytych przez Germanów podczas wspomnianej już bitwy w Lesie Teutoburskim (w 9 r. n.e.). Owych wojowniczych Germanów autor uznał oczywiście za naszych odległych antenatów. W innym miejscu Niesiecki powiązał genezę polskiego orła z klęską poniesioną przez Rzymian z rąk germańskich Markomanów pod Akwileją (w 113 r. p.n.e.), ponieważ „aquila” to po łacinie właśnie „orzeł”. Wreszcie wspomniał o królu Wandalów i Alanów Genzeryku, który miał po złupieniu Rzymu (w 455 r. n.e.) posłać swym pobratymcom w puszczach Germanii zdobytą chorągiew cesarską z orłem. Ten wojowniczy lud germański, będący jednym z grabarzy Imperium Rzymskiego w V w. n.e., szczególnie chętnie uznawano, już od czasów mistrza Wincentego zwanego Kadłubkiem, za przodków Polaków. Te i podobne opowieści na temat początków orła w Polsce nie miały oczywiście nic wspólnego z prawdą historyczną, a służyć miały jedynie udostojnieniu tego herbu i „dorobieniu” antycznej genealogii dumnym Sarmatom.

Czytaj więcej: https://histmag.org/Z-Orlem-Bialym-poprzez-wieki.-Cz.-1-symbolika-orla-w-starozytnosci-i-sredniowieczu-8200

źródło: histmag.org


#arkusze #autyzm #BożeNarodzenie #czytanie #edukacja #ekologia #emocje #godzinawychowawcza #grafomotoryka #integracja #jesień #kodowanie #kolorowanie #kolory #kreatywność #lato #lekcja #logiczne #logopedia #logorytmika #manualne #matematyka #metoda #mindfulness #motoryka #percepcja #przedszkole #psychologia #rewalidacja #rozwój #ruch #rytm #scenariusz #scenariusze #sensoryka #storytelling #szkoła #toksyczni #uwaga #uważność #zabawa #zabawy #zajęcia #zajęciaspecjalistyczne #zwierzęta

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s